Jak wyróżnienie „HR Excellence in Research” wpływa na rozwój pracowniczek i pracowników Uniwersytetu Warszawskiego? W jaki sposób przygotowywany jest plan działania na kolejne lata? Między innymi o tym mówią prorektor UW ds. współpracy i spraw pracowniczych oraz przewodnicząca Zespołu Roboczego ds. wdrożenia EKN.
Cykl „Wiosna z HR Excellence in Research” otwiera wywiad z prof. Samborem Gruczą, prorektorem UW ds. współpracy i spraw pracowniczych, przewodniczącym Komitetu Sterującego ds. wdrożenia Europejskiej Karty Naukowca, oraz prof. Julią Kubisą, dziekaną Wydziału Socjologii, przewodniczącą Zespołu Roboczego ds. wdrożenia Europejskiej Karty Naukowca.
Minęło 10 lat, od kiedy Uniwersytet Warszawski zobowiązał się do przestrzegania zapisów Europejskiej Karty Naukowca dotyczącej warunków pracy naukowców i uzyskał prawo do posługiwania się wyróżnieniem HR Excellence in Research. Jak ocenia Pan z perspektywy czasu wpływ wyróżnienia na zmianę sposobu działania naszej uczelni?
Prof. SAMBOR GRUCZA: Pełnię funkcję prorektora ds. współpracy i spraw pracowniczych od ponad sześciu lat, jednocześnie będąc przewodniczącym Komitetu Sterującego ds. wdrożenia Europejskiej Karty Naukowca i Kodeksu Postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych. Dzisiaj z perspektywy czasu widzę, jak wiele zmian zostało wdrożonych:
- rozbudowane zostało wsparcie w pozyskiwaniu grantów badawczych, szczególnie tych najbardziej prestiżowych, przyznawanych przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych (European Research Council, ERC);
- wdrożono Plan równości płci i cały szereg rozwiązań związanych z zapewnieniem w Uniwersytecie równości, inkluzywności oraz przeciwdziałaniem mobbingowi;
- na ukończeniu są prace w Senacie UW nad Kodeksem Etyki, ostatecznie regulującym zasady współpracy w uczelni;
- Biuro Spraw Pracowniczych realizuje co roku ponad 200 szkoleń skierowanych do nauczycieli akademickich, w tym programy kompleksowe, takie jak Akademia Komunikacji Naukowej, czy wyrównujący szanse kobiet naukowczyń Program dla Młodych Badaczek i Dydaktyczek.
W Europejskiej Karcie Naukowca wiele uwagi poświęca się umiędzynarodowieniu uczelni jako swego rodzaju dźwigni rozwoju naukowego. Podczas pandemii i po niej mobilność geograficzna, finansowana ze środków Programu Erasmus +, znacząco się obniżyła. Niezwykle pomocnym było w tamtym czasie uzyskanie statusu uczelni badawczej i włączenie UW do Programu „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” (IDUB). Pozwolił on na:
- zintensyfikowanie wymiany uniwersyteckiej nie tylko w ramach działalności Biura Współpracy z Zagranicą, ale także dofinansowanie dodatkowych wyjazdów z programu „Mikrogranty” czy zapraszanie z zagranicy wybitnych naukowców w ramach programu „Mentor”;
- znaczące rozbudowanie przez Welcome Point oferty wsparcia dla zatrudnianych w uczelni pracowników naukowych. Wdrożono też system do rejestracji gości z zagranicy, pozwalający zebrać dane na temat liczby osób przyjeżdzających.
Te wszystkie inicjatywy były bardzo trafione. Przed nami jednak dużo do zrobienia. Odsetek nauczycieli akademickich posiadających obywatelstwo inne niż polskie wynosi obecnie około 10%. To dużo w porównaniu do innych polskich uczelni, ale dla nas za mało. Wiemy, że mobilność międzynarodowa owocuje bezpośrednimi kontaktami, często dalszą współpracą badawczą i dydaktyczną, nowymi pomysłami i wspólnymi projektami badawczymi, a następnie publikacjami. Na tym nam bardzo zależy, bo rozumiemy, że to jeden z elementów budujących pozycję naszej uczelni. Dlatego z pełną świadomością uwzględniamy tego rodzaju inicjatywy w Planie Działania.
PROF. JULIA KUBISA: Jako przewodnicząca Zespołu roboczego ds. wdrożenia Europejskiej Karty Naukowca i Kodeksu Postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych chcę podkreślić, że utrzymanie wyróżnienia wymaga poddania się ciągłemu procesowi audytowemu i konsekwencji w doskonaleniu się Uniwersytetu. Co trzy lata zewnętrzni eksperci Komisji Europejskiej weryfikują, czy uczelnia dokonuje wystarczających postępów w poprawie warunków pracy i rozwoju dla naukowców. Każdorazowo Uniwersytet przygotowuje Plan Działania na kolejne lata oraz sprawozdaje wcześniej zrealizowane działania. Co sześć lat ocena dokonywana jest na miejscu, w Warszawie, podczas której eksperci rozmawiają z naukowcami na różnych etapach kariery oraz osobami z takich obszarów, jak mobilność, rozwój kompetencji, badania.
Pod koniec ubiegłego roku złożyliśmy w ramach ewaluacji Ocenę okresową, w której wskazaliśmy m.in. wdrożenie bardziej transparentnego podejścia do organizacji konkursów na stanowisko nauczyciela akademickiego, powstanie Obserwatorium Równości, stworzenie Polityki otwartej nauki i uruchomienie Repozytorium Instytucjonalnego na UW.
Wszystkie przekazywane Komisji Europejskiej dokumenty są na bieżąco publikowane na głównej stronie uczelni.
W jaki sposób powstaje Plan Działania na kolejne lata?
PROF. SAMBOR GRUCZA: Planując działania w ramach „HR Excellence in Research”, dokładamy starań, aby proponowane działania były spójne ze Strategią UW i potrzebami kadry naukowej. Te kilkadziesiąt osób zasiadających w Komitecie Sterującym i tworzących Zespół roboczy wsłuchuje się na co dzień w potrzeby nauczycieli akademickich podczas wykonywania pracy, ale przed przygotowaniem Planu dodatkowo:
- prowadzimy badanie ankietowe, przygotowywane od lat przez Pracownię Ewaluacji Jakości Kształcenia;
- wykorzystujemy też inne dostępne wyniki badań i konsultacji prowadzonych wśród społeczności akademickiej, a także materiały i analizy tworzone na potrzeby jednostek administracji ogólnouniwersyteckiej i innych jednostek.
Trzeba pamiętać, że w skład zarówno Komitetu Sterującego, jak i Zespołu roboczego wchodzą nauczyciele akademiccy, którzy uwarunkowania pracy naukowca znają z własnego doświadczenia. W 2021 roku, gdy dokonywaliśmy zmiany sposobu zarządzania procesem utrzymania wyróżnienia, bardzo nam zależało, aby uzyskać efekt synergii z innymi działaniami uczelni.
Dlatego członkowie Zespołu Roboczego to przedstawiciele jednostek w największym stopniu zaangażowanych w realizację działań, równocześnie uczestniczący w innych projektach i programach strategicznych dla uczelni, a członkowie Komitetu Sterującego to osoby, które zarządzają uczelnią i mają najlepszy jej ogląd jako całości. Taka konstrukcja Komitetu Sterującego i Zespołu Roboczego gwarantuje właściwe rozłożenie kompetencji i transparentny podział odpowiedzialności, a w konsekwencji efektywną pracę nad dostosowaniem Uniwersytetu do wymogów Europejskiej Karty Naukowca.
Z jakich środków finansowana jest realizacja działań?
PROF. JULIA KUBISA: Uniwersytet stara się pokrywać koszty działań w pierwszej kolejności ze środków zewnętrznych, co przyspiesza ich realizację. Pozwala też na dodatkowe inicjatywy, na które bez tych środków nie moglibyśmy sobie pozwolić. Były to dotychczas przede wszystkim Program IDUB i Zintegrowany Program Rozwoju na rzecz UW (ZIP), realizowany w latach 2018–2023, a obecnie druga część tego programu, tzw. ZIP 2.0, jak również Erasmus+, projekt UWażni na dostępność – Uniwersytet równych szans. Dążymy do tego, aby uzyskać jak najwięcej z zainwestowanego czasu i środków.
