Czy biblioteki akademickie mogą pomóc w łączeniu świata nauki z aktywnością lokalnych społeczności? Czasopismo „The Journal of Academic Librarianship” opublikowało artykuł prof. Grzegorza Gmiterka z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW, który prowadzi badania na ten temat. O roli nauki obywatelskiej we współczesnych badaniach oraz znaczeniu współpracy naukowców i społeczeństwa rozmawiano też podczas międzynarodowej konferencji „From Participation to Publication: The Role of Citizen Science in Modern Research”.

Prof. Grzegorz Gmiterek bada, jak polskie uczelniane biblioteki angażują się w rozwój nauki obywatelskiej, oraz identyfikuje główne obszary ich działalności w tym zakresie. Badanie oparte na analizie bibliotecznych stron internetowych i fanpage’ów w mediach społecznościowych pokazuje, że biblioteki najczęściej promują ideę nauki obywatelskiej poprzez webinaria, szkolenia i udostępnianie materiałów edukacyjnych.

– Choć ich rola jako centrów wsparcia dla badaczy i wolontariuszy jest niepodważalna,  potencjał uczelnianych bibliotek do pełnego współtworzenia projektów badawczych wciąż czeka na pełne wykorzystanie. Wyzwaniem pozostaje podnoszenie kompetencji bibliotekarzy, rozwój infrastruktury oraz stworzenie strategii wspierających aktywne uczestnictwo bibliotek w badaniach z udziałem społeczeństwa – mówi badacz.

Artykuł podkreśla rolę bibliotek akademickich jako kluczowych pośredników w dialogu między uczelnią a obywatelami – biblioteki stają się silnym fundamentem otwartej nauki, budując przy tym społeczne zaufanie do wiarygodności prowadzonych badań.

Współpraca naukowców i obywateli – konferencja o citizen science na UW

Rola nauki obywatelskiej (ang. citizen science) we współczesnych badaniach oraz znaczenie współpracy naukowców i społeczeństwa były tematem międzynarodowej konferencji „From Participation to Publication: The Role of Citizen Science in Modern Research”, która odbyła się w dniach 23–24 kwietnia w BUW. Wydarzenie odbyło się w ramach projektu 4EU+ ETERNITY, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej. W konferencji wzięli udział badacze, bibliotekarze i praktycy z Polski oraz zagranicy. Wydarzenie otworzył prof. Zygmunt Lalak, prorektor UW ds. badań.
 

Podczas spotkania zaprezentowano projekty realizowane na UW, w tym inicjatywę TranskriBUW, angażującą uczestników w transkrypcję rękopisów ze zbiorów bibliotecznych. Ważnym elementem programu były warsztaty prowadzone przez ekspertów z Uniwersytetu Kopenhaskiego (Dania) i Uniwersytetu Sorbońskiego (Sorbonne Université, Francja) oraz Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Uczestnicy sesji poznali praktyczne aspekty prowadzenia projektów citizen science – od badań archeologicznych, przez działania realizowane w środowisku bibliotecznym, po analizę i dokumentowanie różnorodności biologicznej.
 

Podkreślano również, że nauka obywatelska staje się istotnym elementem współczesnych badań naukowych. Współpraca naukowców i obywateli pozwala nie tylko poszerzać zakres gromadzonych danych, lecz także wzmacnia zaufanie społeczne do nauki. Istotnym wątkiem była rola bibliotek jako instytucji wspierających rozwój tego obszaru – poprzez udostępnianie zasobów, rozwijanie kompetencji informacyjnych oraz tworzenie przestrzeni współpracy między nauką a społeczeństwem.

Drugiego dnia konferencji prezentowane były projekty badawcze realizowane zarówno na UW, jak i w ramach współpracy międzynarodowej. Wśród omawianych tematów z Uniwersytetu Warszawskiego znalazły się m.in.:

• monitorowanie rozprzestrzeniania się tropikalnych kleszczy w Europie (Narodowe Kleszczobranie);
• badania nad różnorodnością grzybów (FunDive);
• wykorzystanie nauki obywatelskiej w archeologii śródziemnomorskiej (Berenike Project);
• współtworzenie rozwiązań w zakresie zrównoważonej mobilności w lokalnych społecznościach wokół warszawskich szkół podstawowych (CoMobility).

Swoje doświadczenia przedstawili również partnerzy Sojuszu 4EU+ z uczelni europejskich, w tym z Uniwersytetu Karola (Czechy), Uniwersytetu w Heidelbergu (Niemcy), Uniwersytetu Kopenhaskiego (Dania), Uniwersytetu Sorbońskiego (Sorbonne Université, Francja), Uniwersytetu w Mediolanie (Włochy) oraz Uniwersytetu Genewskiego (Szwajcaria). Badacze zaprezentowali różnorodne podejścia do nauki obywatelskiej – od budowania wsparcia instytucjonalnego i rozwoju sieci współpracy, przez digitalizację zbiorów i działania muzealne, po współtworzenie wiedzy i angażowanie studentów poprzez hackathony.

Konferencję zakończyła sesja podsumowująca, podczas której podkreślono znaczenie budowania infrastruktury wsparcia dla rozwoju nauki obywatelskiej oraz dalszej rozbudowy sieci współpracy międzynarodowej w Sojuszu 4EU+, m.in. w ramach nowo powstałej citizen science working group. Zwrócono również uwagę, że wydarzenia tego typu przyczyniają się do wzmacniania otwartej nauki i zwiększania zaangażowania społecznego w badania.