8 stycznia poznaliśmy najważniejsze słowo 2025 roku. Internauci wybrali kosmos, a kapituła językoznawców słowo dron.
Plebiscyt Słowo Roku organizowany jest przez Instytut Języka Polskiego UW oraz Fundację Języka Polskiego. Konkurs na słowo, które najbardziej charakteryzuje ostatnie 12 ostatnich miesięcy, składa się z głosowania internetowego oraz wyboru kapituły językoznawców.
8 stycznia przedstawiciele kapituły konkursu zaprezentowali i omówili wyniki tegorocznej edycji plebiscytu. Transmisję spotkania można obejrzeć na kanale YouTube UW >>
W plebiscycie internetowym oddano w tym roku prawie 1400 głosów. Tytuł ogólnopolskiego słowa roku wybranego w głosowaniu internetowym trafił do słowa kosmos. Na drugim miejscu znalazło się słowo dron, a na trzecim – weto.
Podobne słowa, choć w innej kolejności, wyróżniła kapituła językoznawców i dziennikarzy – na słowo roku 2025 wybrała dron, na drugim miejscu weto, a na trzecim kosmos.
Zasady głosowania
Głosowanie w konkursie internetowym zakończyło się 31 grudnia. Uczestnicy plebiscytu mogli oddać swój głos na dwa sposoby – wybierając słowo albo wyrażenie z listy udostępnionej przez organizatorów lub poprzez zgłoszenie własnej propozycji (jednostki leksykalnej jedno- lub dwuwyrazowej).
Niezależnie od głosowania internetowego wyboru Słowa Roku dokonuje także kapituła konkursu pod patronatem Rady Języka Polskiego, do której należą: prof. Andrzej Blikle, prof. Jerzy Bralczyk, red. Bartek Chaciński, prof. Katarzyna Kłosińska, prof. Ewa Kołodziejek, red. Teresa Kruszona, red. Agnieszka Kunikowska, prof. Jan Miodek, prof. Jerzy Podracki, prof. Renata Przybylska, prof. Michał Rusinek, prof. Barbara Sobczak, red. Małgorzata Tułowiecka. Sekretarzem kapituły plebiscytu jest prof. Marek Łaziński z Wydziału Polonistyki UW.
Komentarze językoznawców do wybranych słów
„KOSMOS to stare słowo greckie (κόσμος) oznaczające pierwotnie ‘przestrzeń’, ‘porządek’ lub ‘piękno’ (stąd kosmetyka). W znaczeniu astronomicznym ‘wszechświat, przestrzeń pozaziemska’ kosmos jest popularny w językach środkowej Europy (spopularyzowany w dziele Aleksandra von Humboldta). W języku angielskim przestrzeń pozaziemską nazywa się raczej space. W polszczyźnie wyraz notowany po raz pierwszy w Słowniku wileńskim (1861). W 2025 roku częstość wyrazów kosmos i kosmiczny związana była przede wszystkim z udziałem dr. Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego w podróży na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Dr Uznańskiego-Wiśniewskiego nazywamy astronautą (to słowo było na liście wyboru plebiscytu), pierwszego Polaka w kosmosie, gen. Mirosława Hermaszewskiego, nazywaliśmy w 1978 roku kosmonautą. Słowa kosmos i kosmiczny mają w polszczyźnie funkcję oceny pozytywnej, np. ale kosmos”.
prof. Marek Łaziński, Uniwersytet Warszawski
„KOSMOS to słowo, które pochodzi z języka greckiego i funkcjonuje w kilku znaczeniach. W minionym roku używaliśmy go najczęściej w kontekście lotu w kosmos Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego, a więc jako określenia przestrzeni pozaziemskiej. Taki kosmos można badać, odkrywać, można latać w kosmos, ale też tworzyć mapy kosmosu. Antonimem do tak rozumianego kosmosu jest Ziemia. Słowo kosmos ma jednak też znaczenia filozoficzne i fizyczne. W teologii wschodniej oznacza piękno ładu i harmonii, przeciwstawione brzydocie chaosu, a w teorii względności – czterowymiarową czasoprzestrzeń. W języku potocznym często używamy słowa kosmos w znaczeniu metaforycznym. W wykrzyknieniu „ale kosmos”, wyrażającym zachwyt i podziw, kosmos oznacza coś niezwykłego, nietypowego, zaskakującego i jest określeniem pozytywnie wartościującym. W zdaniu: „każdy ma swój kosmos”, kosmos oznacza czyjś wewnętrzny świat i system wartości. Jeśli jest on bardzo odległy od naszego, możemy taką osobę nazwać kosmitą, a więc kimś zupełnie innym od otoczenia i niepasującym do reszty. Kosmita to hipotetyczna istota pozaziemska, pochodząca z innej planety lub przestrzeni kosmicznej, dlatego by podkreślić, że ktoś zachowuje się dziwnie, niezrozumiale, „jakby był z innej planety”, mówimy „ale z niego kosmita” albo „jest jakąś kosmitką”.
Kosmos metaforycznie to też coś wielkiego, rozległego. Przymiotnik kosmiczny oznacza: „taki, który jest ogromny, nieskończony, nie do ogarnięcia”. Chcąc pokazać wielkość czegoś, mówimy więc o kosmicznym błędzie, problemie, kosmicznej pomyłce, awanturze czy kłótni”.
prof. Barbara Sobczak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
„DRON to bezzałogowy statek powietrzny. W polskich słownikach notowany od niedawna (wsjp.pl), pierwsze wystąpienia w korpusach tekstów pochodzą z 2000 roku. Słowo wywodzi się z języka angielskiego, gdzie drone to w pierwszym znaczeniu ‘truteń’. Znaczenie techniczno-militarne słowa wykształciło się w latach 30. XX wieku przez skojarzenie z cichym lotem trutnia. Wybór drona na słowo roku w Polsce związany jest z wojną w Ukrainie oraz incydentami naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej. Dron nie był słowem szczególnie częstym tylko w 2025 roku, lecz w dłuższym okresie. Jeszcze kilka lat temu wywoływał skojarzenia ze sterowaną zabawką latającą lub różnymi cywilnymi urządzeniami latającymi”.
prof. Marek Łaziński, Uniwersytet Warszawski