Prof. Bogdan Jaroszewicz z Białowieskiej Stacji Geobotanicznej Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego jest współautorem międzynarodowych badań, których wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Nature”. Pokazują one, że roślinność w Europie nie nadąża za tempem ocieplenia klimatu. Analizy wykazały, że lasy, łąki i szczyty górskie reagują na zmiany temperatury w różnym tempie, co prowadzi do powstawania tzw. długu klimatycznego.

Skład gatunkowy europejskich zespołów roślinnych ulega stopniowym zmianom, wywołanym przez ocieplenie klimatu. Gatunki tolerujące chłodniejszy klimat stopniowo ustępują, podczas gdy gatunki ciepłolubne są w ekspansji. Międzynarodowy zespół naukowców, w skład którego wchodzi prof. Bogdan Jaroszewicz z Białowieskiej Stacji Geobotanicznej Wydziału Biologii UW, po raz pierwszy porównał, jak te zmiany przebiegają w różnych typach środowisk: w lasach oraz na łąkach i  szczytach górskich.

Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „Nature”.

Dług klimatyczny

Porównanie aktualnych i historycznych składów gatunkowych zbiorowisk roślinnych wykazało, że badane trzy typy ekosystemów reagują na ocieplenie klimatu w odmienny sposób.

– Publikacja powstała dzięki przeprowadzeniu analiz ponad 6 tys. spisów roślin wykonanych w co najmniej dwóch terminach odległych o kilkanaście do kilkudziesięciu lat, co umożliwiło wykazanie charakteru zmian różnorodności biologicznej wielu miejsc Europy, od Irlandii po Ukrainę i od Norwegii po Hiszpanię – mówi prof. Bogdan Jaroszewicz.

Kluczowe okazało się to, że tempo zmian zachodzących w zbiorowiskach roślinnych jest wolniejsze niż tempo ocieplenia klimatu.

– Powoduje to powstanie „długu klimatycznego”, który jest różnicą między istniejącym stanem roślinności, tj. jej składem gatunkowym, a stanem oszacowanym na podstawie aktualnych warunków klimatycznych – wyjaśnia naukowiec.

Konsekwencją długu klimatycznego jest wysokie prawdopodobieństwo szybszych zmian w składzie roślinności w przyszłości, w miarę jak gatunki będą nadrabiać zaległości w rozmieszczeniu geograficznym. Tempo tych zmian będzie się różnić w zależności od lokalnych warunków.

Góry zmieniają się najszybciej

Nowością jest odkrycie, że reakcja roślinności trzech badanych typów ekosystemów na ocieplenie klimatu jest odmienna. Roślinność szczytów górskich zmienia się około pięć razy szybciej niż roślinność lasów i łąk, co jest zgodne z najwyższym tempem ocieplenia obserwowanym w górach. Zmiany zachodzące w składzie roślinności szczytów górskich są wywołane głównie stopniowym wymieraniem gatunków tolerujących niskie temperatury, ze względu na ich ograniczone możliwości migracji w chłodniejsze regiony.

W ekosystemach łąkowych zmiana jest wywołana głównie ekspansją gatunków ciepłolubnych. Natomiast w lasach proces jest bardziej złożony i polega zarówno na wycofywaniu się gatunków tolerujących niskie temperatury, jak i na ekspansji gatunków ciepłolubnych.

– Te nowe odkrycia pomagają lepiej zrozumieć procesy odpowiedzialne za zmiany zachodzące w europejskiej przyrodzie na przestrzeni ostatnich kilku dekad. Pokazują, że każdy typ środowiska reaguje na swój własny sposób i że aby wyjaśnić te różnice, należy wziąć pod uwagę więcej czynników niż tylko samą temperaturę, w tym sposób prowadzenia gospodarki, stan gleby, zanieczyszczenie środowiska i zmiany w ilości i charakterze opadów – podsumowuje prof. Bogdan Jaroszewicz.