W czasopiśmie „Journal of Anatomy” ukazała się publikacja poświęcona występowaniu żółwi trójpazurzastych – typowych dla klimatu tropikalnego – na terenie dzisiejszej Polski w epoce miocenu (około 12 mln lat temu). Współautorami publikacji są pracownicy naukowi Uniwersytetu Warszawskiego.

W czasopiśmie „Journal of Anatomy” ukazała się publikacja pt. First occurrences of Trionychidae (Testudines, Cryptodira) from the Miocene of Poland: Detailed cranial anatomy and biogeographic implications. Artykuł dotyczy występowania żółwi trójpazurzastych – typowych dla klimatu tropikalnego – na terenie dzisiejszej Polski w epoce miocenu (około 12 mln lat temu).

Autorami pracy są pracownicy naukowi Uniwersytetu Warszawskiego m.in.: dr Yohan Pochat-Cottilloux, dr Sergi López-Torres oraz dr Mateusz Tałanda z Wydziału Biologii, a także dr Marcin Górka z Wydziału Geologii.

Skamieniałości z miocenu

Żółwie trójpazurzaste (rodzina Trionychidae) to grupa żółwi wodnych, współcześnie występujących głównie w strefach tropikalnych. Zespół paleontologów opisał pierwsze bezdyskusyjne skamieniałości tych żółwi z obszaru Polski. Znaleziska te wypełniają istotną lukę w europejskim zapisie mioceńskim i przesuwają znany zasięg tej grupy znacznie dalej na północ, niż dotychczas dokumentowano.

Obecność żółwi ciepłolubnych na obszarze dzisiejszej Polski około 12 mln lat temu wskazuje, że lokalne warunki środowiskowe nadal sprzyjały organizmom termofilnym, mimo postępującego ochłodzenia klimatu po mioceńskim optimum klimatycznym, które nastąpiło kilka milionów lat wcześniej.

Skamieniałości pochodzą z trzech stanowisk środkowego miocenu w południowej Polsce (okolice Kielc) i zachowały się w osadach powstałych w czasie wycofywania się dawnego Morza Paratetydy oraz rozwoju środowisk przybrzeżnych. Odnaleziony materiał obejmuje niekompletną czaszkę będącą najbardziej informatywnym okazem oraz fragmenty pancerza.

Aby „zajrzeć do wnętrza” czaszki bez jej niszczenia, badacze zastosowali skanowanie mikrotomografem komputerowym, a następnie wykonali trójwymiarowe rekonstrukcje cyfrowe zachowanych kości. Anatomia skamieniałej czaszki została porównana z szerokim zestawem referencyjnym, obejmującym dziesiątki współczesnych okazów żółwi trójpazurzastych oraz kluczowe skamieniałości. Pozwoliło to ocenić, które cechy czaszki mają rzeczywistą wartość diagnostyczną, a które wykazują zbyt dużą zmienność wewnątrzgatunkową, by mogły być uznane za wiarygodne. Na podstawie analizy cech morfologicznych odkryta czaszka została wstępnie przypisana do gatunku Trionyx cf. vindobonensis.

Nowe spojrzenie na biogeografię

Wyniki badań wnoszą nowe spojrzenie na biogeografię żółwi mioceńskich w Europie. Wcześniejsze mioceńskie znaleziska, m.in. z obszaru dzisiejszych Czech, przypisywano do rodzaju Rafetus, należącego do tej samej rodziny co Trionyx. Na tej podstawie formułowano hipotezę o różnym zasięgu żółwi tych rodzajów na teranie Europy. Stwierdzenie obecności Trionyx w Polsce w środkowym miocenie podważa to założenie i sugeruje dynamiczne zmiany zasięgów, a także możliwą konkurencję ekologiczną między tymi liniami ewolucyjnymi.

Odkrycie naukowców z UW stanowi również ważną wskazówkę dotyczącą dawnych szlaków migracji zwierząt. Ponieważ skamieniałości występują wzdłuż dawnych północnych obrzeży Paratetydy, badania sugerują, że północne wybrzeże tego rozległego akwenu mogło pełnić funckję korytarza dyspersyjnego dla organizmów ciepłolubnych w skali całej Eurazji.

Badacze mają nadzieję, że hipoteza ta będzie mogła zostać zweryfikowana w przyszłości dzięki kolejnym odkryciom paleontologicznym.