Czy student może być dobrym mentorem? Na Uniwersytecie Warszawskim wierzymy, że – jak najbardziej. W wakacyjnym numerze pisma uczelni „UW” można przeczytać o programie „Wspólny Kierunek – Mentoring Studencki”, którego realizacja rozpocznie się w nadchodzącym roku akademickim.
Uniwersytety coraz częściej stają przed pytaniem nie tylko o to, jak kształcić, ale także jak skutecznie wspierać studentów w procesie adaptacji do życia akademickiego. W czasach rosnącej różnorodności społeczności studenckiej, większej mobilności edukacyjnej i coraz częściej sygnalizowanych problemów związanych z dobrostanem psychicznym jedno z najważniejszych wyzwań to ograniczanie zjawiska przedwczesnej rezygnacji ze studiów.
Jak w domu
Jednym z powodów rezygnacji ze studiów jest poczucie „nieradzenia sobie z systemem”, bezsilności lub przegranej w zderzeniu z procedurami, zasadami, terminami regulującymi tok studiów i jednostkami uniwersyteckimi powołanymi do obsługi studentów i procesu kształcenia. Niekiedy wynika ono po prostu z ich nieznajomości, często jednak z pierwszych trudnych doświadczeń w kontakcie z machiną instytucjonalną, nawet jeśli nastawioną na wsparcie osób studiujących, to dość skomplikowaną, zbiurokratyzowaną i niezbyt przystępną. Tak wynika z badań nad zjawiskiem dropoutu, które na UW prowadzone są przez działający w ramach Programu antydropoutowego – Zostań z nami! zespół badawczy prof. Agnieszki Jasiewicz-Betkiewicz, prodziekan ds. studenckich na Wydziale Socjologii. Jak wskazują naukowcy, w takich okolicznościach rezygnacja ze studiów następuje stopniowo, jest rozłożona w czasie, może trwać miesiąc, semestr, a może dłużej i często wiąże się ze stopniowym ograniczaniem obecności na uczelni, aż do całkowitego zerwania kontaktów.
Z całą pewnością warto zadbać o większą przystępność uczelnianych systemów wsparcia, choćby przez zmiany w sposobie komunikacji (np. używanie prostego języka – nad czym pracuje Zespół ds. Prostego Języka pod kierunkiem prof. Moniki Kresy z Wydziału Polonistyki). Ważne jest jednak także zapewnienie łatwiejszego adaptowania się osób przyjętych na studia – szczególnie na studia pierwszego stopnia i jednolite magisterskie – do nowych warunków uczenia się. Duża uczelnia, stwarzająca wprawdzie wiele możliwości rozwoju, może – swą skalą, strukturą, sposobem działania – przytłaczać. Zwłaszcza gdy jest wielką uczelnią w nowym dla studenta miejscu zamieszkania.
W zadomawianiu się na studiach niezbędne jest doświadczenie osób o tym samym statusie i podobnych wyzwaniach, które dysponują wiedzą o uniwersyteckim i wydziałowym systemie wsparcia oraz o sposobach postępowania w sprawach dla studentów ważnych, dotyczących zarówno warunków studiowania (np. wnioskowanie o pomoc materialną czy akademik), jak i procesu uczenia się (np. zapisy na zajęcia, organizacja sesji, rozliczanie roku). Konieczny jest także życzliwy, koleżeński, oparty na zrozumieniu potrzeb i wspólnocie przeżyć („też dopiero co byłem/byłam na I roku”) stosunek osoby udzielającej wsparcia. Poczucie pewności w nowym miejscu wzmacnia również łatwiejsze i szybsze wchodzenie we wspólnotę studentów danego kierunku lub danej jednostki (wydziału/instytutu/centrum) za pośrednictwem osoby studiującej na wyższych latach. Lepsza integracja jest drogą do lepszej adaptacji.
Student mentorem
Odpowiadając na te potrzeby, w najbliższym roku akademickim Uniwersytet Warszawski wdroży w ramach Programu ZIP 2.0 pilotażowy program mentoringu studenckiego, którego koordynatorem jest Uniwersyteckie Centrum Wolontariatu. Jego założenia i zasady zostały wypracowane wspólnie przez pracowników UCW, pełnomocniczkę rektora ds. projektów dydaktycznych oraz przedstawicieli 28 jednostek dydaktycznych uczestniczących w Programie ZIP 2.0. U ich podstaw leży przekonanie, że współpraca mentora z mentee przynosi korzyści obu stronom: osoba rozpoczynająca studia przez cały pierwszy semestr studiów może liczyć na pomoc starszego studenta/starszej studentki, a mentor ma możliwość rozwinięcia kompetencji społecznych, zdobycia doświadczenia w relacji mentoringowej i tym samym przygotowania się do tego rodzaju współpracy w środowisku zawodowym czy społecznym.
Rola mentora jest zadaniem odpowiedzialnym, wymagającym czasu, wiedzy o uczelnianych systemach wsparcia osób studiujących, elastyczności i umiejętności interpersonalnych. Aby docenić osoby angażujące się w program, ale też by zachęcić doświadczonych studentów do podejmowania tego wyzwania, mentoring studencki został ujęty w ramy przedmiotu z przypisaną do niego liczbą punktów ECTS. „Mentoring studencki – Wspólny kierunek” to 14 godzin warsztatów przygotowujących studentów do zadań mentora, w tym osiem godzin treningu umiejętności komunikacyjnych oraz co najmniej 18 godzin w semestrze bezpośredniego kontaktu z maksymalnie dwoma mentee, polegającego m.in. na rozmowach, wspólnym załatwianiu spraw administracyjnych, pomocy w rejestracjach, poznawaniu Uniwersytetu oraz miejsc ważnych dla studentów danego kierunku czy jednostki (np. biblioteki czy studenckiego common room). Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest udział w warsztatach, aktywna postawa w relacji z mentee oraz portfolio mentora, obejmujące m.in. autoewaluację relacji mentoringowej, analizę wyzwań, z jakimi mierzył się mentor, i opis problemów zgłaszanych przez mentee. Ważne jest, by po semestrze pracy mentorskiej doświadczenie to stało się przedmiotem pogłębionej refleksji pozwalającej na doskonalenie kompetencji własnych oraz zgłaszanie pomysłów doskonalenia uniwersyteckiego lub wydziałowego systemu wsparcia studentów. Nie mniej ważny będzie głos studentów korzystających z pomocy mentorów, którzy w ankietach ewaluujących programu wskażą na jego zalety lub ewentualne słabości.
Nad przebiegiem programu mentoringowego w każdej jednostce uczestniczącej w Programie ZIP 2.0 będą czuwać opiekunowie programu, promujący ideę mentoringu, przydzielający mentorom osoby potrzebujące koleżeńskiego wsparcia, prowadzący warsztaty pogłębiające wiedzę mentorów o formach i ścieżkach pomocy oferowanych osobom studiującym przez Uniwersytet, zapewniający wsparcie mentorom i mentee w przypadku szczególnie trudnych wyzwań. Program zakłada bowiem dbanie o dobrostan obu stron relacji mentoringowej. Pierwsze doświadczenia zebrane w semestrze zimowym 2026/2027 posłużą do dopracowania programu mentoringu studenckiego, który w takiej formie jest rozwiązaniem unikatowym w Polsce, a może także i w Europie.
Pełny tekst o programie „Wspólny Kierunek – Mentoring Studencki” można przeczytać w artykule dr Agnieszki Janiak-Jasińskiej i Alexandra Parmee w piśmie uczelni „UW” (nr 2/119, 2026, s. 44–45).