Prof. Paweł Sikorski z Nagrodą NCN 2026

Prof. Paweł Sikorski z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego został laureatem Nagrody Narodowego Centrum Nauki 2026 w obszarze nauk o życiu. Wyróżnienie otrzymał za badania nad tym, w jaki sposób komórki rozpoznają dwuniciowe RNA i uruchamiają odpowiedź immunologiczną.

14 października na Zamku Królewskim na Wawelu odbyła się uroczystość wręczenia tegorocznej Nagrody Narodowego Centrum Nauki. Najbardziej prestiżowe wyróżnienie dla naukowców młodego pokolenia przyznano m.in. prof. Pawłowi Sikorskiemu z Wydziału Biologii UW (w obszarze nauk o życiu). Wśród laureatów są również prof. Piotr Achinger z Polskiej Akademii Nauk i dr Dawid Kobiałka z Uniwersytetu Łódzkiego.

Nagroda NCN jest przyznawana od 2013 roku za wybitne osiągnięcia w badaniach podstawowych prowadzonych w polskich instytucjach naukowych. Otrzymują ją osoby, które swoją pracą poszerzają granice wiedzy i wnoszą istotny wkład w naukę światową. Laureaci są wybierani w trzech obszarach: nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce, nauk ścisłych i technicznych oraz nauk o życiu. W tym roku nagrodę wręczono po raz 14.

Język RNA

Prof. Paweł Sikorski otrzymał Nagrodę za wyniki dotyczące tego, jak komórki rozpoznają dwuniciowe RNA (dsRNA) i przekształcają ten sygnał w precyzyjną odpowiedź biologiczną. Poznanie tych mechanizmów pozwala lepiej zrozumieć, jak organizm rozpoznaje zagrożenia, m.in. infekcje wirusowe, i dlaczego niektóre reakcje układu odpornościowego mogą być nadmierne.

– RNA towarzyszy mi właściwie przez całą moją drogę naukową. W swoich badaniach staram się zrozumieć, w jaki sposób komórki rozpoznają RNA i jak na nie reagują. W naszym laboratorium badamy, jak różne właściwości RNA – struktura, długość czy modyfikacje chemiczne – wpływają na odpowiedź komórki. Szczególnie interesuje nas dwuniciowe RNA. Mogą one pojawiać się podczas infekcji wirusowej, ale powstają również w naszych komórkach. Co ważne, komórka nie reaguje na każde takie RNA w ten sam sposób. Potrafi odczytywać ich różne cechy i na tej podstawie uruchamiać odmienne mechanizmy odpowiedzi immunologicznej. Staramy się więc zrozumieć ten swoisty język RNA, określić, które właściwości cząsteczki decydują o tym, jak zareaguje na nie komórka – mówi laureat.

Laudację wygłosiła prof. Renata Ciereszko, członkini Rady Narodowego Centrum Nauki.

– RNA towarzyszy mi właściwie od samego początku mojej drogi naukowej. I choć dzisiaj odbieram nagrodę za badania dotyczące tego, jak nasze komórki rozpoznają RNA i jak na nie reagują, droga do tych odkryć nie była ani oczywista, ani z góry zaplanowana. Niewątpliwie ogromną rolę w moim rozwoju naukowym odegrało finansowanie uzyskane właśnie z Narodowego Centrum Nauki. Jednak równie ważne były miejsca, w których miałem możliwość pracować, a przede wszystkim ludzie, których spotkałem na swojej drodze. Dlatego chciałbym wspomnieć o kilku osobach, które miały szczególny wpływ na kształtowanie się moich zainteresowań naukowych – mówił podczas uroczystości prof. Paweł Sikorski.

– Moją przygodę z RNA rozpocząłem w laboratorium prof. Joanny Kufel, której jestem bardzo wdzięczny za możliwość dołączenia do zespołu. To właśnie tam po raz pierwszy przekonałem się, jak wiele procesów zachodzących w komórce jest związanych z RNA, jak niezwykle złożony jest to świat i jak wiele pozostaje w nim jeszcze do odkrycia. Kolejnym ważnym etapem była praca w grupie prof. Jacka Jemielitego, gdzie zajmowałem się cząsteczkami RNA o potencjale terapeutycznym. Tam z kolei zrozumiałem, jak ogromne znaczenie ma sama budowa cząsteczki RNA. Czasami nawet pozornie niewielka zmiana w jej strukturze, zmiana pojedynczego elementu chemicznego może zasadniczo wpłynąć na jej właściwości i zachowanie w komórce. To właśnie wtedy zaczęły dojrzewać we mnie pytania, które z czasem stały się podstawą mojej własnej tematyki badawczej. Zacząłem się zastanawiać, w jaki sposób nasze komórki rozpoznają kwasy nukleinowe, dlaczego niektóre cząsteczki RNA są przez nie tolerowane, podczas gdy inne traktowane są jako sygnał zagrożenia, i co właściwie decyduje o tym, jak komórka na nie zareaguje – dodał naukowiec.

Sygnał alarmowy dla komórki

Grupa badawcza prof. Sikorskiego, która działa na Wydziale Biologii UW, zajmuje się głównie dwuniciowym RNA. Stanowi on rodzaj sygnału alarmowego dla komórki. Jego obecność może świadczyć o infekcji wirusowej. Uruchamia odporność wrodzoną, czyli pierwszą linię obrony organizmu. Ta reakcja musi być kontrolowana, bo zbyt silna może uszkadzać komórki i prowadzić do rozwoju chorób autoimmunologicznych. Prof. Paweł Sikorski wykazał, że sposób reakcji komórki zależy od cech cząsteczek RNA, m.in. od ich długości, budowy końców i modyfikacji chemicznych. Poszczególne elementy odpowiedzi mogą być uruchamiane niezależnie od siebie. Na przykład sygnał zapalny może działać niezależnie od wstrzymania produkcji białek czy rozkładu RNA. Badacz pokazał też, że modyfikacje chemiczne wpływają na sposób jego rozpoznawania przez komórkę i uruchamianą odpowiedź immunologiczną.