Odnowienie doktoratu prof. Barbary Skargi

W świecie akademickim wyróżnieniem o najwyższej randze jest doktorat honoris causa. Może on być jednak przyznany jedynie osobie spoza Uniwersytetu - z innej uczelni lub instytucji naukowej. Jeśli Uniwersytet chce w sposób szczególny uhonorować swojego wychowanka nie może skorzystać z tej formy wyróżnienia. Aby podkreślić znaczenie dorobku naukowego osoby, której kariera naukowa rozpoczęła się od studiów doktoranckich na UW, uczelnia ma natomiast prawo do uroczystego odnowienia doktoratu. Ranga takiego wydarzenia jest porównywalna z przyznaniem doktoratu honorowego.

19 marca 2008 roku Senat Uniwersytetu Warszawskiego podjął decyzję o odnowieniu doktoratu prof. Barbary Skargi, pierwszej damy polskiej filozofii. Uroczystość z udziałem rektor UW prof. Katarzyny Chałasińskiej-Macukow miała miejsce dwa miesiące później, 19 maja 2008 roku w sali Senatu Pałacu Kazimierzowskiego. Odnowienie doktoratu było swoistym spłaceniem długu, jaki wspólnota akademicka - i szerzej: wszyscy czytelnicy i słuchacze słów profesor Barbary Skargi - zaciągnęli wobec niej przez ostatnie kilkadziesiąt lat - podkreślił w wygłoszonej podczas uroczystości laudacji promotorskiej prof. Jacek Migasiński.

Nasza dzisiejsza czcigodna doktorantka - dodał - to, jak wszyscy wiemy, jedna z najświatlejszych postaci polskiej - i nie tylko - humanistyki, a jej dzieło w organiczny sposób wyrasta z niezwykłych doświadczeń jej życia.

Prof. Skarga urodziła się w 1919 roku w Warszawie. Tuż przed wybuchem II wojny światowej rozpoczęła studia filozoficzne na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. W trakcie okupacji kontynuowała naukę uczęszczając na seminaria konspiracyjne a sama w ramach średniego szkolnictwa podziemnego uczyła łaciny oraz matematyki. Jako żołnierz Armii Krajowej brała czynny udział w działalności konspiracyjnej Okręgu Wileńskiego AK, przede wszystkim jako łączniczka. Po aresztowaniu w 1944 roku 10 lat spędziła w łagrach sowieckich. W 1957 roku po powrocie z zesłania prof. Skarga ukończyła studia filozoficzne na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie pod kierunkiem prof. Niny Assorodobraj obroniła rozprawę doktorską "Narodziny pozytywizmu polskiego". Karierę naukową prof. Skarga kontynuowała w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Za działalność konspiracyjną w trakcie wojny oraz późniejszą pracę naukową została w 1995 roku odznaczona Orderem Orła Białego.

Badania prof. Skargi koncentrowały się w pierwszym etapie jej kariery naukowej na historii filozofii, szczególnie na zagadnieniach związanych z polskim i francuskim pozytywizmem a następnie na elementach filozofii Comte'a.

Od momentu wydania w 1989 roku książki "Granice historyczności" datuje się drugi okres jej pracy naukowej, kiedy to podjęła własne badania filozoficzne. Jak napisał jeden z recenzentów dorobku naukowego prof. Skargi - prof. Andrzej Walicki (Uniwersytet Notre Dame, USA), monografia ta wraz z trzema studiami z tomu "Przeszłość i interpretacje" to najważniejszy polski wkład do filozoficznej refleksji nad dziejami filozofii, ujmowanej w ścisłym związku z historią nauki i ogólną historią idei.

Prof. Skarga jest autorem niezliczonych publikacji naukowych, z których każda zasługuje na uwagę. Do najważniejszych jej prac należy zaliczyć m.in. wspomniane już "Granice historyczności", antologię "Filozofia i myśl społeczna w latach 1865-1895", jej pracę habilitacyjną "Ortodoksja i rewizja w pozytywizmie francuskim", "Przewodnik po literaturze filozoficznej XX wieku" a także eseje zebrane w zbiorach "Tożsamość i różnica", "Ślad i obecność" oraz "Kwintet metafizyczny". Nie można zapomnieć także o książce "Po wyzwoleniu" wydanej przez prof. Skargę pod pseudonimem w 1985 roku w Paryżu, zawierającej jej wstrząsające wspomnienia z okresu pobytu w obozach na terenie ZSRR.

Jak podkreślali dwaj koleni recenzenci dorobku naukowego prof. Skargi - prof. Jerzy Szacki (UW) oraz prof. Władysław Stróżewski (UJ) - na uznanie zasługuje nie tylko jej działalność naukowa, ale również położenie ogromnego nacisku na dydaktykę oraz udział w życiu społecznym. Pracując w Polskiej Akademii Nauk prof. Skarga wychowała sporą grupę uczonych, wśród których są bardzo wybitni filozofowie. (...) Potrafiła stworzyć jak gdyby prywatną katedrę, gdzie wielu niezależnie myślących młodych ludzi znalazło oparcie i naukową inspirację - przypomniał prof. Szacki. Ważne idee starała się przekazać nie tylko swym wychowankom, ale także znacznie szerszemu gronu. W istotnych dla Polski momentach prof. Skarga często zabiera głos w debacie publicznej, a jak napisał prof. Stróżewski dla wielu Polaków jest jednym z niewielu w naszym kraju autentycznych autorytetów moralnych. Jej przyjaźń, dla tych, których zechciała nią obdarzyć, jest darem cenniejszym niż złoto.

Dziękując za wyróżnienie prof. Skarga przyznała, że uroczystość odnowienia doktoratu UW to dla niej dzień szczególny. Uniwersytet Warszawski dał mi wszystko. Nie tylko asumpt do filozoficznej pracy, ale i przyjaciół, którzy do dziś darzą mnie zaufaniem i otaczają opieką. Dziękuję całemu Uniwersytetowi - wzruszona dodała na zakończenie.