Odnowienie doktoratu profesor Ewy Skrzypczak

– Uroczystość odnowienia doktoratu to szczególny moment, kiedy składamy hołd i wyrazy głębokiego szacunku naszym najwybitniejszym nauczycielom i mistrzom. Jest to najwyższe wyróżnienie jakim macierzysta uczelnia może obdarować swojego wychowanka – powiedziała prof. Teresa Rząca-Urban, dziekan Wydziału Fizyki, w trakcie uroczystości odnowienia doktoratu prof. Ewy Skrzypczak, która odbyła się 25 maja br.

Uchwałę o odnowieniu doktoratu Senat UW podjął 15 grudnia 2010 r. Promotorem dorobku naukowego prof. Ewy Skrzypczak został prof. Krzysztof Doroba z Wydziału Fizyki UW, a recenzentami profesorowie: Helena Białkowska z Instytutu Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana, Andrzej Białas z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Barbara Wosiek z Polskiej Akademii Nauk.

Prof. Ewa Skrzypczak jest fizykiem, autorytetem w dziedzinie oddziaływań wysokich energii. Od początku kariery naukowej jest związana z Uniwersytetem Warszawskim. Jeszcze będąc studentką prowadziła badania naturalnej promieniotwórczości skał i meteorytów, pod kierownictwem Stefana Pieńkowskiego – legendy fizyki na Hożej. Wyniki tych analiz posłużyły jej do napisania pracy magisterskiej.

W kolejnych latach prof. Skrzypczak zajmowała się badaniem oddziaływań elementarnych i jądrowych przy wysokich energiach, przy pomocy techniki emulsji jądrowych. – Badania te miały już wówczas charakter zespołowy, ale w każdym zespole Ewa Skrzypczak odgrywała coraz bardziej znaczącą, a wraz z upływem czasu i nabieranym doświadczeniem – wiodącą rolę – podkreśla prof. Helena Białkowska, recenzentka dorobku naukowego znakomitej badaczki. Prof. Skrzypczak pracowała w zespołach badawczych profesorów Mariana Danysza i Jerzego Pniewskiego, odkrywców hipermaterii jądrowej, którzy byli kilkakrotnie nominowani do nagrody Nobla. Zadaniem badaczki było wyznaczenie masy hiperonów lambda, czyli ciężkich cząstek mogących, wraz z protonami i nautronami, tworzyć jądra atomowe. Badania te stały się podstawą jej doktoratu, który obroniła w 1960 r. – Masa hiperonu lambda była przez kilka lat najdokładniejszym pomiarem na świecie, co miało wielkie znaczenie dla badania hiperfragmentów – mówi prof. Białkowska. Kolejnym etapem w karierze prof. Ewy Skrzypczak były badania wielorodnej produkcji cząstek w zderzeniach z tarczami emulsji jądrowej, prowadzone w ramach eksperymentów w Europejskim Centrum Badań Jądrowych CERN oraz Zjednoczonym Instytucie Badań Jądrowych w Dubnej, w ówczesnym ZSRR. – Uczona w latach 60. ubiegłego wieku była jednym z inicjatorów badań relatywistycznych zderzeń jądro-jądro – tematyki, która później zdominowała zainteresowania polskich fizyków doświadczalnych i teoretycznych, która jest kontynuowana i uważana za polską specjalność – zaznacza w swej recenzji prof. Barbara Wosiek.

Prof. Ewa Skrzypczak włączała się w eksperymenty fizyczne dotyczące zderzeń jądrowych przy najwyższych energiach, uzyskiwanych w akceleratorze SPS w CERN-ie. Eksperyment o nazwie NA35 był pierwszym, a zarazem nowoczesnym badaniem, w którym doprowadzono do zderzenia ciężkich jonów o relatywistycznych energiach. – Jego pionierski charakter wymagał znakomitego zrozumienia fizyki oddziaływań obiektów złożonych, jakimi są jądra atomowe, jak również doświadczenia w analizowaniu układów wielu cząsteczek – twierdzi prof. Andrzej Białas. – Profesor Skrzypczak spełniła oba te warunki, stąd jej rola była nie do przecenienia – dodaje. Prace badawcze kontynuowano w ramach eksperymentu NA49, w którym skoncentrowano się na analizie oddziaływania najcięższych jąder – ołowiu, przyspieszonych do energii 158 GeV na nukleon z tarczami jądrowymi, przy użyciu bezśladowych technik, tzw. komór projekcji czasowej i liczników czasu przelotu. Badanie to dostarczyło dowodów na istnienie nowego stanu materii, czyli plazmy kwarkowo-gluonowej. Prof. Skrzypczak odegrała w tych pracach znaczącą rolę. – Przydała się jej znakomita znajomość statystyki matematycznej – nikt lepiej od niej nie potrafi ocenić jakie efekty są naprawdę znaczące i z jakim prawdopodobieństwem można to stwierdzić (...). Najbardziej uderzające są jej racjonalna dociekliwość i rzetelność – podsumowuje prof. Białkowska. Obecnie znakomita badaczka, mimo przejścia na emeryturę, aktywnie działa w najnowszym eksperymencie NA61.

Kolejnym obszarem zainteresowań pani profesor jest fizyka medyczna. W latach 70. utworzyła na Wydziale Fizyki UW zupełnie nową specjalność o nazwie fizyka medyczna, która do dziś cieszy się popularnością wśród studentów. Uczona jest również współautorką prac związanych z diagnostyką izotopową przy badaniach scyntygraficznych w onkologii, które zostały opublikowane w prestiżowym periodyku „Nuclear Medicine”. Oprócz tego, ponad 200 prac jej autorstwa bądź współautorstwa ukazało się w czasopismach o światowym zasięgu, a na rynek wydawniczy trafiły jej dwa podręczniki specjalistyczne, skrypty oraz książki popularno-naukowe.

Prof. Ewa Skrzypczak odniosła też wiele sukcesów na polu dydaktycznym. Należy podkreślić wysoki poziom prowadzonych przez nią wykładów i rzetelne podejście zarówno do nauczania, jak i badań. Przez cztery kadencje pełniła funkcję prodziekana Wydziału Fizyki ds. studenckich. – Pani profesor jest przykładem wzorowego nauczyciela akademickiego, podchodzącego do problemu kształcenia młodej kadry naukowej w sposób niezwykle sumienny, ale także pełen entuzjazmu i pasji – stwierdza prof. Wosiek. – Stwierdzam z przekonaniem, że prof. Ewa Skrzypczak, w uznaniu jej wieloletniej działalności naukowej, dydaktycznej i popularyzatorskiej, powinna zostać uhonorowana przez społeczność akademicką Uniwersytetu Warszawskiego uroczystym odnowieniem doktoratu – dodaje.

W trakcie uroczystości Jubilatka podkreśliła swoją radość z tego, że była świadkiem wielu przełomowych zdarzeń w fizyce, które miały ogromne znaczenie w rozwoju tej dziedziny i podziękowała polskim oraz zagranicznym uczonym, z którymi miała szansę współpracować.