Odnowienie doktoratu prof. Andrzeja Krzysztofa Tarkowskiego

W dniu 9 listopada 2010 r. na Uniwersytecie Warszawskim miało miejsce odnowienie doktoratu prof. Andrzeja Krzysztofa Tarkowskiego, o czym zdecydował Senat UW podejmując odpowiednią uchwałę w dniu 16 czerwca 2010 r. Promotorem dorobku naukowego prof. Tarkowskiego został prof. Marek Maleszewski z Wydziału Biologii UW, a recenzentami profesorowie: Christopher Graham z University of Oxford, Szczepan Biliński z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Hieronim Bartel z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Prof. Andrzej Krzysztof Tarkowski jest światowej sławy specjalistą w dziedzinie biologii rozwoju i rozrodu ssaków. Twórcą polskiej szkoły embriologii doświadczalnej zwierząt i człowieka oraz niekwestionowanym autorytetem naukowym, który do dziś wywiera silny wpływ na rozwój polskich ośrodków badawczych. – Jego oryginalne i pionierskie osiągnięcia okazały się fundamentalne dla dalszego rozwoju embriologii – ocenia dokonania badacza prof. Hieronim Bartel, jeden z recenzentów dorobku naukowego biologa.

Droga zawodowa prof. Tarkowskiego od samego początku była związana z Uniwersytetem Warszawskim, gdzie przeszedł wszystkie szczeble kariery naukowej i pracował aż do przejścia na emeryturę. W 1959 roku młody badacz uzyskał doktorat w zakresie biologii, a pięć lat później został doktorem habilitowanym. W 1972 r. otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, zaś 6 lat później profesora zwyczajnego. Przez wiele lat był dyrektorem Instytutu Zoologii UW, a także kierownikiem Zakładu Embriologii UW. Wielokrotnie przebywał na zagranicznych stażach naukowych m.in. jako stypendysta Fundacji Rockefellera czy European Molecular Biology Organization.

Prof. Andrzej Krzysztof Tarkowski dokonał wielu przełomowych odkryć w dziedzinie biologii rozwoju i rozrodu ssaków. – Wykazał, że możliwy jest rozwój normalnych i płodnych myszy z zarodków od dwóch do ośmiokomórkowych lub z wyłącznie wewnętrznych bądź zewnętrznych blastomerów szesnastokomórkowej moruli. Sformułował hipotezę według której położenie blastomerów w zarodku decyduje o ich dalszym zróżnicowaniu w węzeł zarodkowy lub w komórki trofoektodermy – wspomina o zasługach embriologa prof. Bartel.

Kolejnym ważnym odkryciem prof. Tarkowskiego były tzw. chimery mysie, które uzyskał w wyniku połączenia dwóch odmiennych genetycznie zarodków 8-komórkowych. – Badacz udowodnił, że chimery, w których występują komórki genetyczne męskie i żeńskie (tzw. chimery płciowe) rozwijają się najczęściej w organizmy męskie oraz to, że z komórek genetycznie żeńskich nie mogą powstawać plemniki – wyjaśnia recenzent prof. Szczepan Biliński. Współcześnie chimery są szeroko wykorzystywane w badaniach onkologicznych, genetycznych, immunologicznych, a także w celu uzyskania zwierząt transgenicznych. Ponadto naukowiec, jako pierwszy w świecie, dokonał zapłodnienia komórki jajowej ssaka bez udziału plemnika, a także wykazał, że po pobudzeniu impulsami elektrycznymi, zarodki myszy zdolne są do rozwoju partenogenetycznego.

Zarówno prof. Marek Maleszewski promotor, jak i recenzenci dorobku uczonego podkreślają, że profesor ma na swoim koncie oryginalne dokonania naukowe. Twierdzą, że stworzyły on teoretyczne i praktyczne podstawy pod epokowe osiągnięcia biologii i medycyny XX wieku, tj. zapłodnienia pozaustrojowe, klonowanie, komórki macierzyste. W trakcie uroczystości odnowienia doktoratu prof. Joanna Pijanowska, dziekan Wydziału Biologii przywołała książkę ks. prof. Michała Hellera zatytułowaną „Jak być uczonym”, w której autor odróżnia pracownika naukowego od uczonego. Cechy, które przypisuje uczonemu, to m.in. pasja, radość towarzysząca prowadzeniu badań, odwaga bycia „innym”, śmiałe wysuwanie nietuzinkowych tez, zażyłość z książkami oraz czasopismami oraz ślęczenie przy biurku. Zdaniem pani dziekan postać prof. Tarkowskiego idealnie wpisuje się w kanon wyznaczony przez księdza Hellera.

Profesor jest również autorem ponad 70 prac naukowych, które zostały opublikowane w najbardziej prestiżowych czasopismach, tj. Nature, Journal of Embryology and Experimental Morphology, czy Journal of Cell Science. W latach 2007–2008 redagował specjalny tom czasopisma International Journal of Developmental Biology, który w całości został poświęcony rozwojowi embriologii w Polsce. Według prof. Bilińskiego pionierskie prace prof. Tarkowskiego znakomicie oparły się próbie czasu.

Dowodem licznych zasług warszawskiego biologa są otrzymane przez niego nagrody, m.in. Nagroda Japońskiej Fundacji Nauki i Technologii zwana japońskim Noblem, nagroda im. Alberta Bracheta Belgijskiej Akademii Królewskiej, Nagroda Państwowa I stopnia „za badania w dziedzinie embriologii saków” oraz nagroda Fundacji im. A. Jurzykowskiego. Dodatkowo prof. Tarkowski został odznaczony Oficerskim i Komandorskim Orderem Odrodzenia Polski, Krzyżem Kawalerskim, a także Medalem Komisji Edukacji Narodowej.

– Przez całe życie byłem wierny embriologii, ale młodym doktorom radziłbym aby od czasu do czasu zdradzali swoją pasję po to, by powrócić do niej ze zdwojoną siłą – powiedział podczas uroczystości wyróżniony biolog.