Polski rok 1989

- Polacy wybili niedźwiedziowi zęby i kiedy nie mógł już gryźć, można było przewracać mury, przeprowadzać aksamitne rewolucje - podsumował polski wkład w obalenie komunizmu na świecie Lech Wałęsa, podczas konferencji "Polski Rok 1989" zorganizowanej 5 czerwca na Uniwersytecie Warszawskim przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych.

W trakcie trzech paneli dyskusyjnych z udziałem prezydentów Lecha Wałęsy i Aleksandra Kwaśniewskiego, premiera Tadeusza Mazowieckiego oraz dr. Norberta Blüma, ministra pracy w rządzie Helmuta Kohla, przypomniano najważniejsze wydarzenia tamtego okresu - obrady Okrągłego Stołu, wybory 4 czerwca, powołanie pierwszego po wojnie niekomunistycznego rządu w Polsce. Dyskutowano o kosztach społecznych reform wprowadzonych po roku '89, największych sukcesach oraz porażkach polityki ostatnich 20 lat.

- Uniwersytet to miejsce szczególne. Jesteśmy ponad wszelkimi podziałami politycznymi. Jednoczymy wszystkie możliwe tradycje. Dopuszczamy wszystkie punkty widzenia i może dlatego jest to najlepsze miejsce do refleksji socjologicznej, politologicznej, historycznej - mówił podczas otwarcia konferencji prof. Włodzimierz Lengauer, prorektor UW. O wkładzie samej uczelni w wydarzenia roku 1989 mówił były rektor UW prof. Piotr Węgleński. - Nasz Uniwersytet w czasach PRL-u był jednym z ośrodków niezależnej myśli, na ile to było możliwe. Z naszego grona wywodzili się - jak ich określano - rewizjoniści w rodzaju Leszka Kołakowskiego, dysydenci - Karol Modzelewski, Jacek Kuroń, Adam Michnik, cała plejada ludzi zaangażowanych w wydarzenia marcowe a później rok '89 - wspominał rektor. - Osoby wywodzące się z UW działały w polityce, administracji, sądownictwie. Rektor Henryk Samsonowicz był ministrem edukacji w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Jako społeczność mocno wspieraliśmy przemiany w Polsce - dodał.

Konferencja była okazją do oceny wydarzeń z przeszłości i polemiki z nieprzychylnymi opiniami wobec przebiegu roku '89 pojawiającymi się w ostatnim czasie w polskiej debacie publicznej.

- W moim przekonaniu Okrągły Stół był otwarciem drogi do późniejszych wydarzeń. Nie ma wątpliwości co do tego, że był sukcesem i wielkim historycznym osiągnięciem - podkreślał premier Mazowiecki. W podobnym tonie o obradach rządu i opozycji wypowiadał się prezydent Kwaśniewski. - W wielu krajach zastosowano później metodę Okrągłego Stołu, którą można uznać za polski wkład do przekształceń w drodze konsensusu, który dokonywał się na świecie. Okrągły Stół został zorganizowany właściwie we wszystkich przechodzących transformację państwach - w NRD, Czechosłowacji, na Węgrzech - wyliczał prezydent.

Jak wielkie znaczenie miały wybory czerwcowe, będące konsekwencją ustaleń Okrągłego Stołu, można było zrozumieć dopiero z perspektywy czasu. - 4 czy 5 czerwca jeszcze nic się nie zmieniało. Siła moralna wyborów była tak wielka, że zmiany musiały nastąpić, ale trzeba pamiętać, że po wyborach my sytuowaliśmy się jako opozycja. Dopiero niemożność utworzenia rządu przez stronę dotychczasowej władzy umożliwiła powołanie mojego rządu - tłumaczył premier Mazowiecki.

Wydarzenia roku 1989 w Polsce, a w szczególności 4 czerwca, odbiły się szerokim echem na arenie międzynarodowej - Wybory czerwcowe i to, co wydarzyło się wtedy w Polsce, nie mogły przejść niezauważone. Okrągły Stół można było w propagandzie krajów ościennych ukryć, ale o wyborach i ich wyniku nie można było nie napisać. Efekt zmian był bardzo istotny bo ośmielił wielu ludzi - podkreślił prezydent Kwaśniewski. O wpływie polskiego roku '89 na inne kraje mówił też Norbert Blüm. Wspominał, jak powstanie Solidarności, przeprowadzenie wyborów, powołanie rządu Tadeusza Mazowieckiego bezpośrednio oddziaływały na sytuację w Niemczech.

Z kolei dla Lecha Wałęsy, uznawanego za symbol tamtych wydarzeń, rok '89 nie jest najważniejszą datą w historii polskiej walki o wolność. Według prezydenta prawdziwy przełom nastąpił 9 lat wcześniej. - Komunizm przegrał w stoczni, gdy został zmuszony do podpisania porozumień z niezależnym samorządnym związkiem zawodowym. To był koniec komunizmu, to co nastąpiło później było tego konsekwencją - mówił prezydent. - Żyjemy w czasach, w których nie ma jednoznacznych stwierdzeń, jednoznacznych faktów. To była tak wielka rewolucja i tak dyskusyjne decyzje, że każdą można podważyć lub upamiętnić pomnikiem. Najważniejsze jest to żebyśmy zrozumieli, że to co zrobiło moje pokolenie było zamknięciem pewnej epoki - podziałów, granic, bloków, wojen, konfrontacji - podsumowywał Lech Wałęsa.

Konferencja WDiNP nie była jedynym wydarzeniem na uczelni upamiętniającym 20. rocznicę przełomu roku 1989. 15 kwietnia odbył się wykład "Jaka przyszłość dla Europy Środkowo-Wschodniej wyłania się z lat 1939-1989-2009-" zorganizowany przez UW, Instytut Goethego, Gazetę Wyborczą oraz Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej. Zainaugurował on cykl debat "Jak trudno przewidzieć przeszłość". Pod koniec maja w Instytucie Socjologii odbyła się dwudniowa konferencja "Polska po 20 latach wolności", którą Senat RP włączył do programu ogólnopolskich obchodów "Rok 2009 Rokiem Polskiej Demokracji". Z kolei 4 czerwca Tomasz Sarnecki opowiadał o historii powstania plakatu Solidarności "W samo południe", podczas spotkania zorganizowanego przez Klub Absolwentów UW.

Rok '89 był także tematem przewodnim czerwcowego wydania "Uniwersytetu Warszawskiego". W numerze znalazł się między innymi artykuł Tomasza Sarneckiego "Prawdziwy bohater" oraz dwa referaty z konferencji Instytutu Socjologii - "Transformacja a system klasowy" dr. Macieja Gduli oraz "Partie polityczne po komunizmie" dr hab. Mirosławy Grabowskiej. W październiku czeka nas jeszcze konferencja Instytutu Historycznego "Uniwersytet dwadzieścia lat później".