O nieodzownej acz niewygodnej cnocie obywatelskiej

Postawę odwagi cywilnej można odnosić do sytuacji dnia codziennego jak również zachowań społecznych wpisujących się w kulturę polityczną. - W Niemczech pojęcie odwagi cywilnej kojarzone jest przede wszystkim z sytuacjami, w których występuje przemoc, z usprawiedliwionym wołaniem o bliższe przyjrzenie się sytuacji i o ingerencję w przypadku wystąpienia niebezpieczeństwa czy zagrożenia, jawnej ksenofobii lub napaści z pobudek prawicowo ekstremistycznych - tłumaczy prof. Gerd Meyer, inicjator interdyscyplinarnego projektu badawczego dotyczącego odwagi cywilnej. Projekt ma charakter przedsięwzięcia badawczego, ale również dydaktycznego i polityczno-wychowawczego. Ma między innymi dać odpowiedź na pytanie, w jaki sposób udzielać wsparcia postawom odwagi cywilnej w wymiarze społecznym i w życiu codziennym. Problematyka Zivilcourage zajmuje obecnie pierwsze miejsce wśród zagadnień, którymi zajmuje się prof. Meyer, i właśnie dlatego uczynił ją tematem swojego wykładu podczas uroczystości nadania mu tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego. Uroczystość odbyła się 24 listopada w Pałacu Kazimierzowskim. Honorowy doktorat został przyznany prof. Meyerowi na mocy uchwały Senatu UW z dnia 18 czerwca 2008 r., na wniosek Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW.

Prof. Gerd Meyer, od początku kariery naukowej związany z Instytutem Nauki o Polityce Uniwersytetu Karola Eberharda w Tybindze, jest wybitnym politologiem, autorem ponad 30 książek oraz ponad 100 artykułów naukowych. Ceniony na całym świecie, gościł na najznakomitszych światowych uniwersytetach. Wykładał m.in. na Harvardzie, Stanford oraz Columbia Univeristy. Dzięki osobistemu zaangażowaniu prof. Meyera pod koniec lat 70. doszło do związania współpracy pomiędzy INP Uniwersytetu w Tybindze oraz INP UW, nad którą ze strony warszawskiej uczelni czuwał prof. Franciszek Ryszka. - Związek ten zaowocował licznymi wspólnie prowadzonymi badaniami węzłowymi i publikacjami. Trudno je dziś przecenić, ponieważ były to na ówczesne czasy -zwłaszcza w latach 1979-1989- wydarzenia bezprecedensowe w polskim życiu naukowym, zwłaszcza w obszarze polsko-niemieckich badań politologicznych - podkreślił w recenzji dorobku naukowego prof. Meyera ks. prof. Helmut Juros (UKSW).

Zainteresowania badawcze niemieckiego politologa ewaluowały wraz z rozwojem jego kariery naukowej. Początkowo zajmował się systemami politycznymi państw bloku wschodniego, szczególnie ZSRR oraz NRD. Dogłębna analiza sowieckiego systemu władzy, pozwoliła mu przewidzieć przyszłe procesy polityczne. - Wykazał, że wbrew ideologii, w odniesieniu do ZSRR nie można było mówić o "panowaniu klasy robotniczej", czy klasycznej, marksistowskiej walce klas" - panowała tam klasa biurokracji. Te wnioski doprowadziły go do sformułowania katalogu kryzysów - wynikających z immanentnych dla sowieckiego, biurokratycznego sytemu panowania cech - które miały doprowadzić do jego upadku. Te prognozy z 1977 r. w pełni się sprawdziły - napisał w recenzji prof. Wiesław Bokajło (UWr).

Następnie prof. Meyer zajął się problematyką kultury politycznej (szczególnie analizą zależności pomiędzy jej poziomem a kondycją demokracji) oraz psychologii politycznej. Również w tych dziedzinach zdobył sobie szerokie uznanie. - Należy niewątpliwie do najznakomitszych w skali światowej znawców dorobku socjopsychologicznego Ericha Fromma - podkreślił kolejny z recenzentów, prof. Władysław Markiewicz (PAN).

Ostatni dział w dorobku publikacyjnym prof. Meyera dotyczy wspomnianego już zagadnienia odwagi cywilnej, którą podczas warszawskiego wykładu określił cnotą obywatelską zarówno nieodzowną jak niewygodną. - Okazanie odwagi cywilnej, czy też odwagi w wymiarze społecznym oznacza: płynięcie pod prąd, ryzykowanie konfliktu, wypowiadanie czegoś w niezawoalowany sposób lub publiczne występowanie na rzecz demokratycznych i ogólnoludzkich wartości oraz w imię słusznych interesów, także wtedy gdy może to mieć szkodliwe osobiste następstwa - tłumaczył.

Wcześniej prof. Meyer otrzymał Medal Uniwersytetu Warszawskiego. Obydwa wyróżnienia są dowodem ogromnego szacunku jakim niemiecki naukowiec cieszy się w polskim środowisku politologów.

Tekst wystąpienia prof. Gerda Meyera z okazji przyznania godności doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego: "Odwaga cywilna w polityce i w społeczeństwie"