Archeolodzy na tropie założycieli starożytnej twierdzy

Kolejna kampania wykopaliskowa Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo- Wschodniej UW w Novae przyniosła sensacyjne odkrycia. Naukowcy odsłonili obszar, na którym stały zrobione z drewna i ziemi baraki. Tak jak przypuszczano - pochodzące z ok. 45 r. n.e. budowle należały do VIII legionu Augusta, który wzniósł twierdzę w Novae.

Kim byli założyciele twierdzy w Novae?

Dotychczas badacze nie mieli dowodów na to, że starożytną twierdzę na terenie dzisiejszej północnej Bułgarii wybudował VIII legion Augustowy. - Odkrycie tych konstrukcji ma sensacyjny wymiar. Na limesie^* dunajskim liczącym ponad 600 km długości wszystkie wczesne konstrukcje drewniane zostały zniszczone przez późniejszą zabudowę, co powoduje, że dotychczas nic nie wiedzieliśmy na temat najwcześniejszego etapu tworzenia przez cesarzy rzymskich granicy na Dunaju. W wyniku naszych badań - a jest to dopiero ich wstępny etap - nasza wiedza pogłębiła się na tyle, że możemy dokonywać już porównań z podobnymi konstrukcjami z innych lepiej znanych odcinków limesu - mówi prof. Piotr Dyczek, dyrektor Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej UW.

Ponadto wszystkie dane archeologiczne wskazują na to, że naukowcy z UW odkryli baraki pierwszej doborowej kohorty. - Dzięki tej wiedzy możemy zająć stanowisko w spornej kwestii, mianowicie: czy rzeczywiście - jak mówią późniejsze źródła pisane - pierwsza kohorta składała się z podwójnej liczby legionistów - dodaje archeolog.

Po przybyciu w roku 69 n.e. do Novae legionu I Italskiego drewniane baraki zniszczono, a w ich miejsce postawiono kamienne. Również z tych późniejszych budowli archeolodzy odsłonili cztery pierwsze pomieszczenia.

Oliwa z importu i drogie wino

Oprócz starożytnych konstrukcji archeolodzy odkryli również bardzo dobrze zachowane zabytki, które pozwoliły lepiej poznać mieszkańców twierdzy. - Natrafiliśmy na importowane amfory z napisami, na podstawie których jesteśmy w stanie stwierdzić, że np. oliwę w pierwszej połowie. I w. n.e. sprowadzano z Hiszpanii, choć dotychczas sądzono, że to Półwysep Istryjski był głównym producentem tego produktu - mówi Piotr Dyczek. Legioniści byli również amatorami mocnych trunków. Naukowcy ustalili, że pili oni drogie wino passum, przypominające współczesny tokaj - wino z rodzynek. Odkryto również unikatowe naczynia do picia tego trunku, a także cały zestaw bogato zdobionych lamp oliwnych. Rzadkim znaleziskiem są także kałamarze. W jednym z nich zachowały się nawet ślady atramentu.

Szpital wojskowy i innowacyjne rozwiązania hydrauliczne

Niemałą sensację wśród członków ekipy pracującej w Novae wzbudziły znalezione w drewnianych barakach świetnie zachowane instrumenty medyczne, łyżeczki do dozowania lekarstw oraz szalki wagi „aptekarskiej”. - Oznacza to, że w tym miejscu baraku mieszkali legionowi lekarze lub - co byłoby całkiem unikatowe - że mamy do czynienia z bardzo wczesnym małym szpitalem wojskowym - mówi Piotr Dyczek.

Zarówno z okresu legionowego, jak i późniejszego miasta cywilnego pochodzą dwa akwedukty: jeden wykonany z łączonych gipsem rur ceramicznych, a drugi w całości z tzw. zaprawy hydraulicznej. Zdaniem Piotra Dyczka oznacza to, że system zaopatrzenia Novae w wodę był bardzo rozbudowany i przypominał współczesne rozwiązania hydrauliczne.

Odkryta przez archeologów budowla cywilna także przyniosła niespodziankę. - Okazało się, że produkowano w niej szklane naczynia. Dwa piece szklarskie, fragmenty naczyń, półprodukty, szalka szklana, a nawet grudy siarki używanej w procesie wytopu świadczą o wysokiej jakości produkowanych tu naczyń - mówi naukowiec z Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej UW.

Trzęsienie ziemi i budowa na ruinach

Twierdza w Novae uległa gwałtownemu zniszczeniu najprawdopodobniej na początku lat 60. IV w. w wyniku mocnego trzęsienia ziemi. Jego ślady widoczne są w wielu miejscach - pęknięte warstwy archeologiczne i załamane mury świadczą o sile i skali zjawiska.

Teren najprawdopodobniej popadał w ruinę i zapomnienie aż do VI w. Wtedy to na miejscu starej wzniesiono nową budowlę, częściowo używając dawnych murów jako fundamentów konstrukcji. Jej cechą charakterystyczną był monumentalny portyk. Utworzono go z elementów pochodzących z różnych budowli Novae. Potężne bazy i postumenty posłużyły jako fundamenty portyku, zaś kapitele jako bazy pod nowe kolumny. Funkcja tej budowli jeszcze nie został ustalona, jednak - zdaniem archeologów - monumentalne założenie oraz usytuowanie w centrum miasta sugerują, że być może miała ona nie tylko prywatny charakter.

Więcej o badaniach prowadzonych przez pracowników Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej UW

^* limes - w starożytnym Rzymie: umocnienia na granicy państwa, źródło: http://www.sjp.pwn.pl