Dni Japonii na Uniwersytecie Warszawskim

Ewa Pałasz-Rutkowska

W dniach 17-22 kwietnia 2007 r. odbyły się pierwsze w historii UW Dni Japonii. Zorganizowała je Sekcja Japonistyki Instytutu Orientalistycznego w ramach obchodów 50. rocznicy wznowienia stosunków dyplomatycznych między Polską i Japonią, a patronatem honorowym objęła Ambasada Japonii w Warszawie. Początek dla powojennych stosunków polsko-japońskich dał Układ o przywróceniu normalnych stosunków między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Japonią, podpisany 8 lutego 1957 r. w Nowym Jorku przez ambasadora Japonii przy Organizacji Narodów Zjednoczonych Kase Toshikazu oraz wiceministra spraw zagranicznych Józefa Winiewicza. Wchodząc w życie 18 maja kończył stan wojny między naszymi krajami i wznawiał oficjalne stosunki polityczne, gospodarcze i kulturalne, które istniały od 22 marca 1919 r., kiedy po pierwszej wojnie światowej Japonia uznała niepodległą Polskę, do 11 grudnia 1941 r., kiedy to Polska, tak jak jej sojusznicy, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone, wypowiedziała Japonii wojnę.
Uroczysta inauguracja Dni Japonii, którą jako organizator i kierownik Zakładu Japonistyki i Koreanistyki prowadziła pisząca te słowa, miała miejsce w sali Schayera Instytutu Orientalistycznego. Rozpoczęła prof. dr hab. Jolanta Sierakowska-Dyndo, dyrektor Instytutu, przypominając sięgającą 1919 r. historię naszej japonistyki i ścisłe związki UW z Japonią, której rząd kilkakrotnie udzielił nam dotacji (np. remont Starego BUW-u, sprzęt audiowizualny dla nowego BUW-u, IO, japonistyki). Następnie wystąpił Ambasador Japonii w Polsce Ryuichi Tanabe, który mówił o ciekawych, własnych doświadczeniach dyplomaty w kontekście roli Japonii w świecie współczesnym. Jeszcze bardziej osobiste były wspomnienia byłego Ambasadora RP w Japonii, Henryka Lipszyca, który opowiedział o sukcesach i niepowodzeniach w trakcie swej misji, ludziach, zawsze przyjaznych Polsce. Na zakończenie wygłosiłam referat zatytułowany Obraz Japonii w Polsce na przełomie XIX i XX w., przedstawiając stan wiedzy Polaków i cele kreowania wizerunku tego tak odległego pod względem geograficznym i kulturowym kraju przed nawiązaniem oficjalnych stosunków. Wieczorem tego samego dnia w gościnnym Klubie Chłodna 25 absolwentki japonistyki Urszula Jabłońska i Iga Rutkowska, należące do nieformalnej grupy Stillin’Japan, rozmawiały z zaproszonymi gośćmi, japonistami Igą Rodowicz, Ewą Pałasz-Rutkowską, Stanisławem Filipkiem, Henrykiem Lipszycem i Sławomirem Szulcem o ich wyobrażeniach Japonii przed bezpośrednim jej poznaniem oraz wieloletnich doświadczeniach w tym kraju. Rozmowa dotyczyła głównie stereotypów, przede wszystkich tych z naszych mediów, a doświadczonej japońskiej rzeczywistości i barier kulturowych.
Kolejne cztery dni spotkań z Japonią, dzięki jak zwykle życzliwej dla japonistyki pani Dyrektor Ewie Kobierskiej-Maciuszko, odbywały się w salach Biblioteki UW. Schemat spotkań każdego dnia był podobny - rozmaite opowieści o kulturze Japonii poprzedzały warsztaty recytacji przy akompaniamencie japońskiej lutni (biwa), a właściwie jej szczególnej odmiany, zwanej Heike biwa.
Dr Beata Kubiak-Ho Chi opowiedziała o spojrzeniu z zewnątrz na japońską estetykę, porównując ją z estetyką zachodnią i obrazowo przedstawiając różnice. Wstępem do warsztatów była prelekcja dr Krystyny Okazaki - Heike biwa - harmonia słowa i muzyki. Mgr Małgorzata Dutka w trakcie pokazu zakładania kimon (kitsuke), do którego zaprosiła także studentki japonistyki, opowiedziała o zasadach towarzyszących tej ważnej części kultury japońskiej, o kolorach, motywach, rodzajach materiałów i ich związku z porami roku oraz etapami w życiu Japonek. Mgr Jakub Karpoluk przedstawił wpływ kina japońskiego na film polski, a głównym przykładem "lekcji mistrzowskiej" były obrazy Jerzego Wójcika, powstałe m.in. pod wpływem twórczości Akiry Kurosawy. Witold Wybrański mówił o swojej pasji, awangardowym teatrze but? - japońskim teatrze tańca mroku. Dr Iwona Merklejn przybliżyła nam historię życia brata Zeno, czyli Zenona Żebrowskiego, franciszkanina, polskiego misjonarza, bardzo znanego w Japonii. Dr hab. Agnieszka Kozyra mówiła o etosie samurajskim bushido, porównując m.in. poglądy na ten temat Nitobe Inazo i Uchimury Kanzo. Dr Iwona Kordzińska-Nawrocka przedstawiła Japonię od kuchni, czyli kulturę pożywienia, jej historię, specjalne potrawy i ich znaczenie w historii Japonii. W sobotę 21 kwietnia miały miejsce bardzo inspirujące i pouczające warsztaty doktorantów japonistyk, których organizatorem była dr hab. Agnieszka Kozyra, przewodnicząca Polskiego Stowarzyszenia Badań Japonistycznych. Spotkanie zagaił prof. dr hab. Romuald Huszcza. Tego dnia otwarty dla wszystkich zwiedzających był mieszczący się w BUW-ie pawilon herbaty Kaian (chashitsu), ofiarowany japonistyce w 2004 r. przez firmę Kyoei Steel z Osaki i rodzinę Takashima. O tym, czym jest ceremonia herbaty i kim jest "człowiek herbaty" (chajin) opowiedziała mgr Anna Zalewska. We wszystkich spotkaniach, które były bogato ilustrowane ciekawymi materiałami ilustracyjnymi, uczestniczyło bardzo wielu słuchaczy, nie tylko studentów japonistyki, których nie mogły pomieścić obszerne sale BUW-u. Ogromnym zainteresowaniem cieszyły się też warsztaty Heike biwa. Prowadziła je mistrzyni gry na tego rodzaju lutni pani Hashimoto Toshie. Towarzyszył jej, jej uczeń, Suzuki Takatsune, profesor na Uniwersytecie w Niigacie, specjalista od japońskiej literatury klasycznej. Na Heike biwa, od XIII wieku wędrowni opowiadacze akompaniowali sobie do śpiewnej narracji o rozkwicie i upadku jednego z najwaleczniejszych rodów wojowników, o rodzie Taira (Heike), który ostatecznie w bitwie w Zatoce Dannoura (1185 r.) został pokonany przez ród Minamoto (Genji). Na tej podstawie powstał jeden z najsławniejszych w Japonii eposów Opowieść o rodzie Taira (Heike monogatari).
W niedzielę 22 kwietnia odbył się wspaniały koncert na Heike biwa, prowadzony przez mgr Igę Rutkowską. Rozpoczęła ubrana w tradycyjny strój mistrzyni Hashimoto Toshie, której towarzyszył stremowany chór wytrwałych uczestników warsztatów, głównie, ale nie tylko, studentów japonistyki. Wszyscy odśpiewali pieśń Gion Shoja (Klasztor w Gion), rozpoczynającą Opowieść o rodzie Taira. Nie tylko streszcza ona cały epos, ale są w niej również nagromadzone wszystkie dźwięki i style śpiewu, które występują podczas jego recytacji.
Po krótkim wprowadzeniu dr Krystyny Okazaki, kolejny utwór Chikubu shima (Wyspa Chikubu) wykonał Suzuki Takatsune. Opowiedział w nim o tym, jak w 1183 r. Taira Koremori jadąc na czele armii, która miała poskromić wojska Minamoto Yoshinaki, postanawia pomodlić się do lokalnego bóstwa na wyspie Chikubu, położonej na Jeziorze Biwa. Słucha tam pieśni na instrumencie biwa, którego dźwięki wywołują bóstwo pod postacią białego smoka.
Następnie prawie godzinny utwór o bohaterze, Nasu-no Yoichim wykonała pani Hashimoto. Była w nim mowa o kolejnej walce między Tairami i Minamotami, a przede wszystkim o malowniczej scenie strzału do zatkniętego na łodzi Tairów szkarłatnego wachlarza ze złotym słońcem, który oddał z galopującego brzegiem morza konia wojownik ze strony Minamotów, Nasu-no Yoichi. Wachlarz poszybował w górę i gwałtownie spadł do morza. "Gdy opadał niczym liść na spienione grzbiety fal wśród skrzącej się czerwieni zachodu, wojownicy Heike dali wyraz swemu podziwowi, uderzając w burty statków, a na lądzie wojownicy Genji zakrzyknęli w głos, łomocząc w kołczany." Na zakończenie koncertu pani Hashimoto zagrała jeszcze cztery utwory skomponowane w połowie IX w. przez Fujiwarę Sadatoshiego, używając znacznie większej, kilkunastokilogramowej biwy, na jakich grano niegdyś w Indiach i Chinach.
Przez wszystkie dni robocze spotkaniom z Japonią towarzyszyło Wydawnictwo TRIO, które sprzedawało książki poświęcone Japonii, a przede wszystkim te z serii "Oblicza Japonii" oraz wystawa japonistycznych książek wydawnictwa Bellona. Całą imprezę dofinansowała Fundacja Takashimy.

Wierzę, że te pierwsze w historii Dni Japonii na UW nie będą ostatnie - zainteresowanie, z jakim się spotkały, zachęca do tworzenia nowej tradycji. Zapraszamy więc za rok!