Wydarzenia/30 lat Instytutu Stosunków Międzynarodowych

W grudniu 2006 roku zorganizowaniem uroczystej gali w Sali Złotej Zamku Królewskiego Instytut Stosunków Międzynarodowych uczcił 30 lat swojego istnienia. To wyjątkowe wydarzenie zaszczycili swoją obecnością prorektorzy Uniwersytetu Warszawskiego w osobach prof. dr. hab. Stanisława Głąba, prof. dr. hab. Wojciecha Tygielskiego, prof. dr. hab. Konstantego Wojtaszczyka, władze dziekańskie WDiNP z Dziekanem prof. dr. hab. Tadeuszem Mołdawą na czele. Wśród innych znakomitych gości, którzy przyjęli zaproszenie wymienić należy Rektora Szkoły Głównej Handlowej prof. dr. hab. Adama Budnikowskiego.

Trzydziestoletni okres rozwoju i funkcjonowania Instytutu jako pierwszej tego rodzaju placówki w Polsce to naprawdę niewiele, jeśli porównamy to z historią Uniwersytetu i jego najstarszych wydziałów. Okrągła rocznica powstania Instytutu stworzyła doskonałą okazję dla prezentacji jego niemałych osiągnięć naukowych i dydaktycznych, ale także prezentacji w uniwersyteckiej społeczności znaczenia stosunkowo młodej dyscypliny badawczej, jaką są stosunki międzynarodowe. Najważniejszą formą promocji z okazji tego jubileuszu była licząca 1118 stron publikacja pracy zbiorowej pt. "Księga Jubileuszowa z okazji 30-lecia Instytutu Stosunków Międzynarodowych", Wyd. Scholar, Warszawa 2006. Prezentuje ona nie tylko osiągnięcia badawcze kilkudziesięciu pracowników ISM, ale jest także próbą określenia zakresu przedmiotowego i podmiotowego oraz statusu metodologicznego nauki o stosunkach międzynarodowych.

Historia stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Warszawskim rozpoczęła się 1 października 1976 roku wraz z utworzeniem Instytutu Stosunków Międzynarodowych. Dzięki temu stało się możliwe prowadzenie kompleksowych i zintegrowanych badań w tej dziedzinie wykorzystujących dorobek nauk politycznych, prawa międzynarodowego, ekonomii, historii dyplomacji. Rozproszenie badań w tej dziedzinie w ramach innych wydziałów takich jak: historia, ekonomia, prawo nie sprzyjało rzecz jasna formowaniu się nowej dyscypliny badawczej, która po drugiej wojnie światowej na uniwersytetach amerykańskich i zachodnioeuropejskich zaczęła burzliwie się rozwijać. Dziś w każdym liczącym się uniwersytecie w świecie badania i dydaktyka stosunków międzynarodowych są realizowane w różnych formach organizacyjnych: wydziałach, instytutach i centrach stosunków międzynarodowych. Z metodologicznego punktu widzenia badanie stosunków międzynarodowych opiera się na akceptowanym powszechnie założeniu, że stosunki między państwami w wymiarze politycznym, ekonomicznym, prawnym i historycznym muszą uwzględnić fakt, że są to relacje między suwerennymi podmiotami i w związku z tym wszelkie analogie do stosunków wewnątrzpaństwowych nie są uprawnione. Fakt wykorzystywania dorobku innym dziedzin naukowych nie oznacza w żadnym wypadku, że stosunki międzynarodowe mogą być w jakiejkolwiek formie traktowane jako subdyscyplina ekonomii, prawa czy nauk politycznych.

Od samego początku powstania ISM badania i dydaktyka w nim prowadzone odwoływały się do dorobku zachodniej (zwłaszcza amerykańskiej) nauki o stosunkach międzynarodowych. W pierwszym etapie, w badaniach, podejmowano problem rekonstrukcji siatki terminologicznej właściwej dla tej dyscypliny oraz zapoznawano się z głównymi podejściami teoretycznymi. Wykorzystując zakumulowane doświadczenie z badań własnych oraz zagraniczne wzorce w 1991 roku uruchomiono jako pierwsze w Polsce studia magisterskie jako kierunek stosunki międzynarodowe. Na początku lat dziewięćdziesiątych, ważną rolę w rozwoju ISM odegrała pomoc Amerykańskiego Stowarzyszenia Szkół Stosunków Międzynarodowych (Association of Professional School of International Affairs) w nauczaniu stosunków międzynarodowych poprzez atrakcyjne oferty stażowe w wiodących uczelniach USA.

Obecnie ISM dysponuje liczącym się potencjałem naukowym w postaci zatrudnionych 17 samodzielnych pracowników naukowych, 27 adiunktów, 3 wykładowców i 15 doktorantów studiów dziennych. Prace badawcze są realizowane w ramach 6 zakładów: Zakład Ekonomii Politycznej Stosunków Międzynarodowych, Zakład Studiów Strategicznych i bezpieczeństwa, Zakład Prawa i Instytucji Międzynarodowych, Zakład Integracji Europejskiej, Zakład Teorii i Historii Stosunków Międzynarodowych, Pracownia Azji i Pacyfiku. Dzięki takiej strukturze organizacyjnej, zakres badań w ISM obejmuje najważniejsze funkcjonalne dziedziny stosunków międzynarodowych: gospodarka światowa, stosunki polityczne, kulturalne, historia i prawo międzynarodowe a także główne regiony i obszary świata. ISM we własnym zakresie wydaje trzy publikacje ciągłe (finansowane z własnych środków pozabudżetowych): "Rocznik Strategiczny" (jedyne tego rodzaju wydawnictwo w Polsce), czasopismo "Stosunki Międzynarodowe- International Relations" oraz serię monograficzną "Żurawia Papers". Wykaz prac zbiorowych i monografii jest do wglądu na witrynie ISM: www.ism.uw.edu.pl

Współpraca międzynarodowa jest tą strefą aktywności ISM, która w sposób naturalny wypływa z jego statusu naukowo-dydaktycznego. Umiędzynarodowienie w jak największym zakresie dydaktyki i badań to priorytet w działalności Dyrekcji ISM, gdyż tylko w ten sposób jest możliwe podniesienie merytorycznej kompetencji w obydwu tych dziedzinach. W ISM w stosunku do studentów krajowych studiuje proporcjonalnie najwięcej obcokrajowców, na studiach magisterskich i doktoranckich. Rozbudowany system współpracy w ramach programu SOCRATES umożliwia praktycznie każdemu studentowi ISM studiowanie w UE. ISM jako jeden z pierwszych w UW uruchomił studia drugiego stopnia w języku angielskim dla obcokrajowców (Graduate Master Program in International Relations). Posiada także własny oryginalny program wymiany z Northeastern Illinois University (USA). Utrzymana jest wymiana z uczelniami rosyjskimi z Sankt Petersburga i Moskwy oraz ukraińskimi - z Lwowa. Aktualnie trwają intensywne przygotowania do uruchomienia wspólnie z konsorcjum uniwersytetów zachodnioeuropejskich wspólnego programu studiów w ramach programu ERASMUS MUNDUS (European Masters in International Governance).

Niewątpliwym przedmiotem dumy ISM może być oferta dydaktyczna, na bieżąco korygowana pod kątem zmieniających się wymogów na konkurencyjnym rynku usług dydaktycznych Unii Europejskiej. Studia magisterskie na kierunku stosunki międzynarodowe wychodzą naprzeciw zainteresowaniom młodych ludzi, ale oferują zarazem dyplom o dużej wartości rynkowej. To przesądza o jego popularności. Ostra konkurencja w procesie rekrutacji sprawia, że na ten kierunek mogą dostać się tylko najlepsi - co z pewnością wyróżnia ten kierunek studiów. Celem wzbogacenia oferty dydaktycznej w 2001 roku przeprowadzoo gruntowna reformę studiów w ramach kierunku stosunki międzynarodowe, która polegała na wprowadzeniu po trzecim roku studiów pięciu specjalności: integracja europejska, dyplomacja współczesna, bezpieczeństwo i studia strategiczne, międzynarodowa polityka handlowa, studia pozaeuropejskie. W ISM prowadzone są także studia niestacjonarne w trybie wieczorowym i zaocznym. Bardzo dobrze rozwijają się studia podyplomowe. Podyplomowe Studium Bezpieczeństwa Narodowego działa od 1995 roku. Wniosło niemały wkład w kształcenie kadr pod kątem członkostwa Polski w NATO. We współpracy z Narodowym Centrum Kultury, ISM prowadzi cieszące się dużą popularnością studia podyplomowe w zakresie marketingu kultury. Warto w tym miejscu wspomnieć także o innej inicjatywie dydaktycznej, jaką było podpisanie w 1994 roku umowy o wspólnych studiach z Centrum Europejskim, które umożliwiło z czasem jego emancypację naukową i dydaktyczną w postaci kierunku Europeistyka.

Ogólny i skrótowy ze swej natury przegląd 30-letniej działalności ISM upoważnia do stwierdzenia, że nie był to stracony czas dla jego pracowników, a zwłaszcza dla tych, którzy rozpoczynali w nim pracę od 1 X 1976r. Mogą oni mieć poczucie satysfakcji, że dyscyplina badawcza stosunki międzynarodowe i kierunek studiów stosunki międzynarodowe w tak krótkim okresie czasu stały się zauważalnym i posiadającym własną tożsamość podmiotem w strukturze Uniwersytetu Warszawskiego.