Kolejny k(rok) e-learningowy
na Uniwersytecie Warszawskim

Prezentacje

Aneta Mieszkowska

Czy e-learning ma szanse rozwoju na UW?
Proces upowszechniania e-learningu na Uniwersytecie Warszawskim rozpoczął się w 1999 roku, wtedy decyzją władz uczelni powstało Centrum Otwartej i Multimedialnej Edukacji (COME), międzywydziałowa jednostka odpowiedzialna za wdrażanie form edukacji wykorzystujących nowoczesne technologie. O tym, jak ten proces przebiegał, można przeczytać w dodatku do pisma "Uniwersytet Warszawski" zatytułowanym E-learning (z października 2004), w którym m.in. prof. dr hab. Grażyna Wieczorkowska opisuje model dydaktyczny COME oraz wady i zalety edukacji przez internet, zaś pracownicy i współpracownicy COME omawiają poszczególne inicjatywy e-learningowe, takie jak: studia podyplomowe, lektoraty, akademicką telewizje internetową i kursy otwarte. Wydany rok później Raport dot. E-learningu informuje o nowej inicjatywie: Interdyscyplinarnej Bazie Internetowych Zajęć Akademickich (IBIZA), a także przekazuje instrukcje wykładowcom i studentom w zakresie tworzenia i uczestnictwa w kursach. Są tam także opinie studentów i prowadzących na temat nauczania i uczenia się przez internet. Obie te publikacje są wciąż aktualne - egzemplarze do uzyskania w COME UW. W ostatnim roku nastąpił gwałtowny rozwój e-learningu, wyrażający się zarówno zwiększeniem liczby osób uczących się i nauczanych, jak i większą liczbą zajęć zawierających komponenty e-learningowe. W ww. raporcie pisaliśmy o tym, że w latach 2000-2004 w internetowych kursach i studiach udział wzięło 2 479 osób. W kolejnych 12 miesiącach liczba ta podwoiła się i wynosiła 4820. Dziś mamy ponad 12 500 użytkowników platformy zarejestrowanych na zajęcia przez internet. W artykule opisujemy działania e-learningowe, w których uczestniczy COME od ponad roku, czyli: program IBIZA, 2 projekty strukturalne, 3 kierunki studiów podyplomowych przez internet, testy poziomujące z języka obcego, przysposobienie biblioteczne. Przedstawimy także inne prace zespołu COME, oraz zakres usług dla wykładowców prowadzących zajęcia przez internet.

IBIZA - od roku 2006/2007 także dla doktorantów!
IBIZA - to internetowe zajęcia ogólnouniwersyteckie. Są one dofinansowane z budżetu centralnego UW w przypadku, gdy uczestniczą w nich studenci nie macierzystych wydziałów. Ten projekt rozpoczął się w roku akademickim 2005/2006. W pierwszym roku IBIZA, zostały przeprowadzone 53 kursy, trwające w sumie 2175 godzin, w których udział wzięło 2540 studentów z 29 jednostek UW. Wszystkie kursy zostały ocenione pozytywnie, zarówno przez studentów, jak i przez komisję oceniającą. Bazując na doświadczeniach minionego roku powstały wstępne wytyczne dotyczące tworzenia i prowadzenia internetowych zajęć ogólnouniwersyteckich (można je znaleźć na stronie internetowej COME). Mamy nadzieję na zebranie równie ciekawej oferty zajęć ogólnouniwersyteckich w nadchodzącym roku. Co ważne, kursy IBIZA będą także dostępne dla doktorantów UW, zatem tym bardziej zachęcamy samodzielnych pracowników naukowych, mogących zaoferować przedmioty przydatne młodym naukowcom (np. z metodologii badań, pisania prac naukowych, etyki czy dydaktyki) do współtworzenia oferty. Podobnie jak studenci, doktoranci będą mogli zapisać się na zajęcia na podstawie żetonów przydzielanych przez dziekanaty i po zarejestrowaniu się w systemie USOS. Więcej informacji można znaleźć w ZARZĄDZENIU NR 20 REKTORA UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO z dnia 23 czerwca 2006 r. oraz na stronie www.come.uw.edu.pl (zapraszamy do sekcji FAQ).

Sprawdź swój poziom na testach on-line
Od roku akademickiego 2006/2007 są dostępne dla studentów testy poziomujące on-line z następujących języków: angielskiego, francuskiego, hiszpańskiego, niemieckiego, rosyjskiego i włoskiego. Testy zamieszczone pod adresem http://jezyki.uw.edu.pl będą dostępne od 25 czerwca do 28 października po załogowaniu się numerem PESEL oraz hasłem otrzymanym z dziekanatu. Po rozwiązaniu testu wynik studenta trafia do USOSa, i dopiero wtedy może on się zarejestrować na lektorat. Do końca sierpnia testy rozwiązało blisko 1000 studentów. To przedsięwzięcie jest efektem współpracy Pełnomocnika Rektora ds. nauczania języków obcych na Uniwersytecie Warszawskim - mgr Jolanty Urbanikowej z Wydziałem MIM i COME.

Szkolenie biblioteczne - wkrótce po angielsku
Aby zapoznać się ze strukturą i zasadami panującymi w bibliotece uniwersyteckiej (BUW), nie trzeba już uczestniczyć w stacjonarnym szkoleniu, lecz można je zrealizować zdalnie. Na samokształceniowy kurs opracowany przez pracowników BUW, a umieszczony na platformie e-learningowej COME, do chwili obecnej zarejestrowało się 1640 osób (liczba ta wciąż się zmienia). Z inicjatywy pracowników BUW, wkrótce pojawi się także wersja anglojęzyczna tego szkolenia, aby mogli z niego skorzystać również zagraniczni studenci, coraz liczniej studiujący na naszej uczelni.

Magister informatyki przez Internet - za pieniądze z EFS
W ramach wygranego konkursu ogłoszonego przez MEN na UW od maja br. realizowany jest projekt opracowania programów nauczania i materiałów dydaktycznych do kształcenia na odległość na kierunku Informatyka. Partnerami w projekcie jest oprócz lidera - Uniwersytetu Warszawskiego, czołówka polskich uczelni w kształceniu i badaniach w zakresie informatyki: Uniwersytet Jagielloński, Politechnika Warszawska oraz Politechnika Poznańska. Wyniki projektu zostały przekazane na konferencji, która odbyła się na UW pod koniec sierpnia br. Projekt jest finansowany przez Europejski Fundusz Społeczny (EFS) oraz budżet Państwa w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich 2004 - 2006.
Wszystkie programy nauczania zostały skonstruowane na bazie 60 przedmiotów, do których opracowano elektroniczne materiały dydaktyczne, w tym materiały multimedialne, które pozwolą na prowadzenie zajęć na studiach I i II stopnia w 70% przez Internet. Wszystkie materiały dydaktyczne są umieszczone na specjalnie do tego celu przystosowanej internetowej platformie MediaWiki. Materiały będą też zawierały cztery 60-godzinne moduły kursu języka angielskiego opracowane do poziomu B2. Przygotowane programy nauczania i materiały dydaktyczne będą podstawą - po wypracowaniu procesu dydaktycznego - do uruchomienia w 2007 roku studiów zdalnych z informatyki na uczelniach partnerskich. Programy i materiały będą przekazywane bezpłatnie wszystkim uczelniom wyższym w Polsce i mogą służyć zarówno do wzbogacania oferty studiów stacjonarnych, jak i prowadzenia pełnych niestacjonarnych studiów magisterskich z informatyki. COME, oprócz koordynacji formalnej całego projektu brało udział w opracowywaniu na podstawie tradycyjnych materiałów dydaktycznych gotowych modułów internetowych. Kierownik Biura Projektu - dr Tomasz Krawczyk z COME, uznał za wielki sukces realizację tak dużego przedsięwzięcia w tak krótkim czasie. Warto zaznaczyć, że na powodzenie projektu miała wpływ bliska współpraca między uczelniami, która pozwoliła na wypracowanie modelu i programów kształcenia informatycznego, w dużej mierze wspólnych dla studiów technicznych i nietechnicznych. Zdaniem dr. Krawczyka, zintegrowanie środowisk informatycznych uczelni wchodzących w skład konsorcjum zaowocuje w przyszłości kooperacją między uczelniami również na innych płaszczyznach. Opracowane jednolite programy nauczania pozwolą na wymianę studentów i wykładowców pomiędzy uczelniami, co w znacznym stopniu może przyczynić się do wzrostu atrakcyjności studiowania, jak i jakości kształcenia. Na UW nad projektem pracowało ok. 130 osób (w sumie konsorcjum zatrudniało przy realizacji projektu ponad 300 osób). Na UW najwięcej prac projektowych było prowadzonych na wydziale Matematyki, Informatyki i Mechaniki pod nadzorem Kierownika Projektu - prof. Krzysztofa Diksa z Instytutu Informatyki WMIM, który planuje przekazanie materiałów studentom informatyki, "bo oni najlepiej je ocenią". Materiały będą też używane i oceniane przez wykładowców tradycyjnych studiów na Informatyce. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, że jeśli wszystkie polskie uczelnie będą posiadały te same materiały dydaktyczne - to o przewadze konkurencyjnej takich studiów na odległość decydować będą inne czynniki związane z opracowanym procesem kształcenia: np. usługi dla studentów, jakość komunikacji, odpowiedni model dydaktyczny nauczania przez internet, dostęp do dodatkowych zasobów elektronicznych itp. Nadchodzący czas sprzyja rozwijaniu form e-learningowych, gdyż będzie można na nie pozyskać środki strukturalne w latach 2007-2011.

Nauczyciele znów na studiach
Każdy nauczyciel w Polsce, chcąc nauczać przedmiotu innego, niż wskazany przez jego wykształcenie ma obowiązek uzupełnienia swoich kwalifikacji na studiach podyplomowych. Uniwersytet Warszawski w konsorcjum z Uniwersytetem Łódzkim, Uniwersytetem Gdańskim, Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytetem Zielonogórskim oraz firmą szkoleniową COMBIDATA Poland realizuje od końca 2005 r. projekt nieodpłatnych studiów kwalifikacyjnych dla nauczycieli drugiego przedmiotu, z których cześć zajęć odbywa się przez internet. W samych województwach: mazowieckim, warmińsko-mazurskim i podlaskim kształconych jest ponad 900 nauczycieli na 15 kierunkach, które realizuje 11 jednostek UW. Całe przedsięwzięcie jest nie lada wyzwaniem. Komponenty e-learningowe dotyczą modułu technologii informacyjno-komunikacyjnej (ICT) i językowego, oraz uzupełniają inne przedmioty na wybranych kierunkach. Studia są realizowane w okresie od listopada 2005 r. do listopada 2006 r. w ramach Działania 2.2. Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich EFS.
W tym roku akademickim zostały także zakończone inne kwalifikacyjne studia podyplomowe dla nauczycieli - Kształcenie na Odległość (KNO) - realizowane w większości przez internet. Sesje zjazdowe, poświęcone były głównie na ćwiczenia praktyczne (np. w laboratoriach komputerowych) oraz sesje egzaminacyjne. Studia rozpoczęły się w styczniu 2005 r i zakończyły we wrześniu 2006 r. Ich ukończenie daje prawo do nauczania w zakresie funkcjonowania i organizacji kształcenia na odległość, zgodnie z najnowszymi wymaganiami MEN.

Studia podyplomowe przez internet i wzbogacanie zajęć w sali
Programów licencjackich i magisterskich prowadzonych zdalnie przez internet wciąż na naszej uczelni nie ma, choć otrzymujemy wiele pytań o takie formy - szczególnie od osób mieszkających z dala od polskich ośrodków akademickich. Na razie nasza uczelnia obok wspomnianych studiów KNO, prowadzi przez internet 2 kierunki studiów podyplomowych - w zakresie psychologii i europeistyki, przygotowane przy współpracy odpowiednio z Instytutem Studiów Społecznych UW i Centrum Europejskim UW. Aktualnie dobiega końca rekrutacja na kolejne edycje. Więcej informacji można znaleźć na stronach: http://www.come.uw.edu.pl/psychologia/ i http://www.come.uw.edu.pl/ise/ . Tworzenie elektronicznych materiałów dydaktycznych i scenariuszy zajęć dla pełnego toku studiów z pewnością jest procesem czasochłonnym i kosztownym. Można jednak zacząć od uzupełniania w ten sposób studiów prowadzonych obecnie w trybie niestacjonarnym (dawniej zaocznych) co znacznie podniesie ich jakość. Robi to już od pewnego czasu SGH, do COME także zgłaszają się wykładowcy pragnący uzupełnić swoje przedmioty o komponenty e-learningowe. W udostępnionej internetowej przestrzeni kursowej mogą oni przygotować testy on-line dla studentów, które umożliwią powtórzenie i przyswojenie materiału. Mogą też załączyć prezentacje z wykładu i dodatkowe materiały, a także prowadzić prace grupowe, dyskusje czy czaty konsultacyjne ze swoimi studentami. Takie e-learningowe uzupełnianie zajęć mogłoby być standardem we wszelkich formach studiów niestacjonarnych. Zapraszamy do współpracy lub na konsultacje wszystkich kierowników i wykładowców. Warto tu dodać, że wykładowcy UW za pośrednictwem platformy zdalnego nauczania w COME prowadzili już seminaria magisterskie czy doktoranckie, badania ankietowe, ćwiczenia i konwersatoria do wykładów, a także oferowali kursy otwarte dla niestudentów (w systemie tzw. kształcenia ustawicznego, otwartego).

UBIEGŁY ROK W COME
Zmiany personalne
Z końcem sierpnia 2005 r. prof. dr hab. Grażyna Wieczorkowska - inicjatorka i pierwszy dyrektor COME - po 8 latach zajmowania się edukacją internetową na UW wróciła do pracy naukowej na Wydziale Psychologii. Dyrektorem został dotychczasowy przewodniczący Rady Programowej COME, prof. dr hab. Jan Madey z Instytutu Informatyki, który podkreślił, iż nie będzie "rewolucyjnych" zmian, ale kontynuacja dotychczas wypracowanej strategii. Główny priorytet, to troska o właściwy wizerunek tej formy edukacji. Będziemy pokazywać, że nasz model pozwala nawet na lepszą jakość edukacji. Wynika to z faktu, że sam proces uczenia może stać się bardziej urozmaicony i atrakcyjny (zwłaszcza dzięki wzbogaceniu go o elementy multimedialne), bardziej zindywidualizowany (umożliwiając dochodzenie do wymaganej wiedzy różnymi ścieżkami) oraz bardziej sprawiedliwy (gwarantując rzetelne sprawdzanie nabytej wiedzy oraz pozwalając dokładnie śledzić aktywność dydaktyczną obu stron, tzn. zarówno uczącego się, jak i nauczającego).

Prace informatyczne przy platformie internetowej
Na platformie do zdalnego nauczania (http://www.kampus.uw.edu.pl/) jest obecnie zarejestrowanych ponad 12 500 użytkowników (z czego ponad 350 osób, to prowadzący e- zajęcia lub ich asystenci). Z uwagi na przeprowadzone projekty, na zwiększającą się liczbę użytkowników i rosnącą liczbę oferowanych zajęć on-line, w czerwcu została przeprowadzona aktualizacja platformy. Informatycy pracujący w COME wciąż dostosowują platformę do potrzeb uczelni i projektów. Na przykład zintegrowali ją z USOS - dzięki czemu jest możliwy transfer danych między systemami (np. wyniki z testów poziomujących są przesyłane automatycznie do USOS, system rozpoznaje studentów zapisanych na zajęcia po numerze PESEL). Tworzone są nowe funkcjonalności - np. fora anonimowe czy moderowane. Zwiększona została też wydajność serwera oraz stabilność, w efekcie czego w minionym roku błędy w działaniu platformy pojawiały się sporadycznie.

Przygotowanie e-kadry UW
SZKOLENIA
Aby prowadzić zajęcia przez internet, np. w programie IBIZA, wykładowca powinien przejść 2-godzinne szkolenie z obsługi platformy do zdalnego nauczania, prowadzone w sali i kilkutygodniowe e-learningowe szkolenie z wykorzystania narzędzi platformy, obejmujące też zagadnienia z filozofii, psychologii, metodologii i praktyki nauczania przez internet. Szkolenia są prowadzone przez COME, do tej pory przeszkolonych w sali zostało 169 wykładowców, a 80 uczestniczyło dodatkowo w e-kursie. Wykładowcy w trakcie szkoleń otrzymują przestrzeń do ćwiczeń na platformie, którą potem mogą łatwo przekształcić w kurs.
ZGŁASZANIE BŁĘDÓW I PROBLEMÓW
Od niedawna działa też elektroniczny system zgłaszania błędów i problemów (otwarty dla autorów kursów). Aby zgłosić błąd należy wejść na dedykowaną stronę www i założyć samodzielnie konto. Po zgłoszeniu błędu można śledzić status jego rozwiązania. W celu uzyskania instrukcji prosimy o kontakt z COME.
WYMIANA DOŚWIADCZEŃ
Na początku ubiegłego roku akademickiego otworzone zostało także forum dyskusyjne - wymiany wiedzy i doświadczeń dla prowadzących zajęcia internetowe. Zapraszamy do współtworzenia forum początkujących, jak i bardziej zaawansowanych wykładowców. Forum jest dostępne w kursie samokształceniowym "Prezentacja", na jego łamach można konsultować swoje problemy i pomysły.
Zachęcamy także wszystkich przedstawicieli jednostek UW do informowania nas o swoich działaniach e-learningowych, o ile takie mają miejsce. Wraz z planowaną zmianą kształtu naszej strony (www.come.uw.edu.pl) - zamierzamy uruchomić serwis informacyjny dot. działalności e-learningowej w innych jednostkach UW.

Podsumowanie
Zarówno studenci, nauczyciele, jak i osoby z zewnątrz zagłosowali za e-learningiem liczebnie, ale nie tylko. Większość ankietowanych studentów z programu IBIZA, oceniła te e- kursy bardzo dobrze lub dobrze. Po pierwszych doświadczeniach z e-learningiem prawie wszyscy studenci planowali zapisanie się na inny ogólnodostępny kurs przez internet; tylko nieliczni (2%) nie przekonali się do tej formy zajęć i nie zamierzali w najbliższym czasie z nich korzystać. E-learning jest bez wątpienia tą formą edukacji, która mogłaby odegrać ważną rolę w zdynamizowaniu procesu zmian naszej uczelni w kierunku większej elastyczności toku studiów i zwiększenia interdyscyplinarności kształcenia. To jednak wymaga przygotowania określonej, systemowej strategii władz uczelni i wydziałów dla szerszego i systemowego wdrażania e-learningu na Uniwersytecie. Wydaje się to niezbędnym krokiem, jeśli chcemy, aby - w ten rozpoczęty już proces zmian na uczelni - zaangażowała się większa liczba nauczycieli akademickich, zwłaszcza profesorów, którzy swoją wiedzą i doświadczeniem mogą zainspirować młodych naukowców.