Poczet Rektorów
Józef Mianowski

Robert Gawkowski

Urodził się na dalekich kresach na Podolu w 1804 roku. W Humaniu ukończył pierwszą szkołę i wkrótce został przyjęty na Uniwersytet Wileński. Tam poznał szereg ciekawych osobistości, które zapewne wpłynęły na jego życie. Jednym z nich był Adam Mickiewicz, który według historyka A. Krauschara był przyjacielem Mianowskiego do końca życia. W odróżnieniu jednak od wieszcza, nasz bohater bardziej interesował się przyziemnymi naukami i został lekarzem. W 1828 r. pozyskał w Wilnie stopień doktora i stał się asystentem Jędrzeja Śniadeckiego w klinice chorób wewnętrznych. Szybko stał się znanym i szanowanym, zwłaszcza w sferach ziemiańskich, medykiem. Nadal też prowadził działalność naukową, wykładając w Akademii Medyko-Chirurgicznej w Wilnie.
Dobra passa skończyła się w 1840 roku. Mianowski ukrywał w klinice wileńskiej Szymona Konarskiego i gdy ten został złapany i rozstrzelany, przyszły rektor UW był w nie lada opałach. Przez rok przebywał w więzieniu i tylko wstawiennictwu wpływowych, dawnych pacjentów, zawdzięczał, że wyszedł na wolność. Do nauczania w Akademii wrócić już nie mógł, gdyż uczelnię właśnie rozwiązano.
Mianowskiemu znów pomogły znajomości i w grudniu 1841 r. znalazł się w Petersburgu, gdzie został powołany do Katedry Pediatrii tamtejszej Akademii Medycznej. Działalność naukową porzucił po kilku latach na rzecz praktyki lekarskiej. Był dobrym fachowcem i szybko zyskiwał sobie sławę. W 1848 r. został nadwornym lekarzem córki Mikołaja I. Pamiętnikarz zanotował: "Cieszył się wielkim wpływem u dworu, a wrodzone mu przymioty serca, wysoki takt w obcowaniu z ludźmi, pewna dworskość i układność w rozmowie, wyjednały mu szerokie w Petersburgu stosunki, które Mianowski zawsze na korzyść rodaków, losem na północ zagnanych, obracać umiał."
Tymczasem w Polsce rozpoczęła się odwilż "posewastopolska". W 1857 r. powstała Akademia Medyko-Chirurgiczna, a w 1862 reaktywowano uniwersytet (pod nazwą Szkoły Głównej). W 1860 r. Mianowski doczekał się emerytury i już niespełna dwa lata po tym otrzymał propozycję od A. Wielopolskiego, by zostać rektorem nowo otwartej Szkoły Głównej.
I tak Józef Mianowski został trzecim w historii UW rektorem. Dowodzenie Szkołą Główną w czasach powstania styczniowego było niesłychanie trudne, ale rektor Mianowski zadanie to wypełnił znakomicie. Pomagały mu w tym z jednej strony wspomniana "układność" i "wysoki takt", a z drugiej strony głęboki patriotyzm. Mianowski nie był zwolennikiem rewolucyjnych zrywów powstańczych, ale gdy tylko mógł bronił studentów- powstańców przed aresztowaniem czy zsyłką. Pod władaniem Mianowskiego, Uniwersytet zachował polski charakter. W 1869 r. nastąpił jednak kres działalności Uczelni. Rosjanie w miejsce Szkoły Głównej powołali rosyjskojęzyczny uniwersytet. Dotychczasowy rektor wyjechał do Włoch, podróżował po tym kraju i tam w 1879 r. zastała go śmierć.
Wdzięczni wychowankowie Szkoły Głównej, doceniając postawę swego rektora w 1881 r. powołali do życia instytucję naukową "Kasa im. Mianowskiego", fundującą stypendia dla wyróżniających się studentów. Imieniem rektora UW z trudnych lat 1862-69 nazwano jedną z sal Pałacu Kazimierzowskiego.