70 lat etnologii na UW

Lech Mróz

Początek

Historia etnografii/etnologii na Uniwersytecie Warszawskim zaczyna się w 1935 roku z dniem utworzenia dwóch Katedr: Katedry i Zakładu Etnografii Polski, na którą powołano prof. dr Cezarię Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejowiczową oraz Katedry Etnografii i Etnologii powierzonej prof. dr Stanisławowi Poniatowskiemu. Kadrę tworzyli uczniowie profesor Jędrzejowiczowej z Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie, z ich grona wywodził się ówczesny adiunkt, a póżniejszy wieloletni kierownik Katedry po II wojnie światowej, Witold Dynowski, oraz uczniowie profesora Poniatowskiego z Instytutu Nauk Antropologicznych i Etnologicznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Obie Katedry usytuowano w Pałacu Staszica.

W okresie 1935 - 1939 zespół profesor Jędrzejewiczowej w zasadzie kontynuował problematykę badań realizowanych w Wilnie. Podobnie prof. Poniatowski kontynuował początkowo prace zaczęte w Instytucie Nauk Antropologicznych i Etnologicznych TNW. W. Dynowski wspominał wielokrotnie o tym jak to u słynnego Loursa profesorowie Bystroń, Krzyżanowski, Poniatowski spotykali się przy kawie, przysłuchujący się ich dyskusjom siedzący przy sąsiednich stolikach młodsi asystenci i adiunkci mogli dowiedzieć się co interesowało profesorów. Np. dzięki znanemu jasnowidzącemu medium Poniatowski zamierzał odtworzyć dzieje muzealnego bumerangu i poznać jego pierwszych właścicieli, australijskich tubylców. Było to wyraźne nawiązanie do seansów szamańskich, których Poniatowski był świadkiem wśród syberyjskich Goldów i Oroczonów. Miejsca badań i tematyka wypraw studenckich - co jest odnotowane w protokołach Rady Wydziału Humanistycznego z lat 1936/37 i 1937/38 - wskazuje, że także ruch studencki był bardzo żywy.

Tradycji etnografii środowiska warszawskiego należy jednak szukać znacznie wcześniej, bo na przełomie XVIII i XIX wieku. Słynny list Hugona Kołłątaja do krakowskiego wydawcy, Jana Maja, jest pierwszą propozycją opisu kultury różnych warstw społecznych. Wśród podejmujących takie hasła byli ludzie nawiązujący do tradycji Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (zlikwidowanego w 1832 roku), ale także bywalcy salonów szlachecko-ziemiańskich otwierających się dla malarzy i zbierających rzeczy ludowe, jak znany w Warszawie lat trzydziestych XIX wieku salon pani Kazimierzowej Wóycickiej, żony znanego pisarza, zbieracza i wydawcy K. W. Wóycickiego. Istotną rolę pełniło znakomite czasopismo etnograficzno-geograficzne Wisła, redagowane początkowo przez pisarzy A. Dygasińskiego i A. Gruszeckiego, a potem, przez wiele lat swej świetności przez Jana Karłowicza, etnologa i językoznawcę.

Tym intelektualnym i wydawniczym działaniom towarzyszyło kolekcjonerstwo. Pierwsze zbiory etnograficzne powstały z egzotycznej kolekcji Janikowskiego i usytuowane były przy Warszawskim Ogrodzie Zoologicznym. Kolekcje te stały się podstawą Pracowni Antropologicznej utworzonej w 1902 roku, która stała się zalążkiem Instytutu Nauk Antropologicznych i Etnologicznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, a same zbiory etnograficzne stały się częścią Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. W 1939 roku zniszczone całkowicie w wyniku bombardowania.

Nie bez wpływu na tworzenie się etnograficznego środowiska naukowego w Warszawie pozostawała obecność profesorów o pokrewnych zainteresowaniach to jest Stefana Czarnowskiego, Ludwika Krzywickiego i Jana Stanisława Bystronia. Te najważniejsze dla historii etnografii warszawskiej nazwiska wskazują jak bogata jest tradycja, do której współcześnie możemy nawiązać i ilu różnym kierunkom badań może dać ona początek.

Ludzie i dom przy ulicy Hożej 74

II wojna światowa spowodowała rozproszenie pracowników. Uniwersytet stracił obydwoje profesorów etnologii. Profesor Poniatowski zmarł w drodze powrotnej z obozu hitlerowskiego do Polski. Profesor Jędrzejewiczowa znalazła się na emigracji gdzie współtworzyła etnografię na Polskim Uniwersytecie w Londynie. Obydwie, powołane w 1935 roku Katedry Etnografii Polski oraz Etnografii i Etnologii po zakończeniu wojny pozostały bez profesorów. Dlatego też w pierwszym okresie obydwie Katedry otrzymały kuratorów: Katedrze Etnologii patronowali Włodzimierz Antoniewicz, Jan St. Bystroń, Julian Krzyżanowski i Ananiasz Zajączkowski, a Katedrze Etnografii Polski Włodzimierz Antoniewicz, Jan St. Bystroń, Julian Krzyżanowski i Witold Doroszewski. Propozycję objęcia jednej z katedr skierowano do Józefa Obrębskiego, znakomitego badacza Polesia i Macedonii, który przebywał wówczas na Zachodzie. Ten stan rzeczy trwał do 1948 roku (Obrębski zdecydował się pozostać w Stanach Zjednoczonych). W 1946 roku W. Dynowski habilitował się pracą na temat Żmudzi i Auksztoty i jako docent objął w 1949 roku połączone Katedry.

Pracę nad odbudowaniem środowiska etnograficznego w Warszawie musiano rozpocząć od odbudowy w dosłownym tego słowa znaczeniu. Owocem wielu starań, a także i prywatnych nakładów finansowych W. Dynowskiego było odbudowanie domu przy ulicy Hożej 74. W administrowaniu tego domu profesor, a także zespół pracowników Katedry współdziałał z administracją uniwersytecką aż do momentu przeniesienia Katedry w roku 1970 do lokalu przy ulicy Nowy Świat 69.

W domu przy ul. Hożej 74 mieściły się początkowo, poza etnografią Wydział Farmacji, przejściowo Zielnik profesora B. Hryniewieckiego, Katedra Socjologii profesora Stanisława Ossowskiego, Katedra Geofizyki profesora Stenza i Katedra Muzykologii. Przez pewien czas przechowywano tu, ukryte przed Niemcami, cenne zbiory drewnianych narzędzi rolniczych z XIX i XX w. z SGGW.

Obok prac zmierzających do zapewnienia Katedrze lokalu, w 1945 roku profesor Dynowski rozpoczął starania o scalenie rozproszonego księgozbioru. Część przedwojennej biblioteki została w czasie okupacji włączona do Staatsbibliothek, część wpadła w przypadkowe ręce i nierzadko musiała być odkupywana za pośrednictwem antykwariatów. Tu należy podkreślić postawę znanego antykwariusza, pana Everta z firmy Trzaska, Evert i Michalski, który książki opatrzone pieczątką katedry zwracał nam bez żadnych opłat.

Zasadnicze zmiany rozpoczęto wprowadzać na uczelniach w roku 1950. Od 1950/51 roku etnografia stała się, w zakresie dydaktyki, częścią Studium Historii Kultury Materialnej. Pierwsze dwa lata słuchacze studiowali wspólnie archeologię pradziejową, klasyczną i etnografię, a na trzecim roku wybierali specjalizację. Studia były pomyślane jako dwustopniowe. W ciągu trzech lat miano uzyskać uprawnienia do wykonywania zawodu, na następny stopień - magisterski kwalifikowano tylko część osób. Zakładano, że zgodnie z założeniami Planu 6-letniego powstanie w Polsce ok. 600 małych muzeów regionalnych zajmujących się kompleksowo archeologią, sztuką i kulturą ludową i w nich właśnie mieli być zatrudniani absolwenci historii kultury materialnej. To Studium Historii Kultury Materialnej przestało istnieć w 1958 r.

Rok 1956 przyniósł szereg zmian, m.in. zwiększyła się możliwość wymiany z zagranicą, zarówno ludzi jak i książek, prenumeraty czasopism. Dla losów uniwersyteckiej etnologii ważne jest, że w połowie lat 50 przyjęto dwoje asystentów Zofię Sokolewicz i Mariana Pokropka. To oni przez wiele lat stanowili zasadniczą kadrę dydaktyczną - obciążeni wielością różnorodnych zajęć. Po przejściu na emeryturę prof. Dynowskiego, pod koniec lat 70-tych, jego uczennica Z. Sokolewicz przejęła prowadzenie Katedry. Przeprowadziła nas przez wiele trudnych momentów i czasy niesprzyjające pracy badawczej. Kierowanie zespołem przekazała w roku 1999 jednemu ze swoich (i prof. Dynowskiego) uczniów - Lechowi Mrozowi.

Praca terenowa

Prof. Dynowski urodził się w Harbinie, młodość spędził na Dalekim Wschodzie, doktorat i habilitację przygotował w oparciu o badania terenowe na Żmudzi, w Auksztocie i na Wileńszczyźnie - praktyka terenowa stanowiła dla niego podstawę wiedzy etnografa. Międzyuczelniane Obozy Etnograficzne były jego pomysłem - pragnął by na gruncie dydaktycznym powstawało poletko doświadczalne, na którym mogliby spotkać się zarówno studenci wszystkich katedr uniwersyteckich w Polsce jak i nauczająca kadra. Sprzyjało to wymianie doświadczeń, wyrównywaniu poziomów, ułatwiało współpracę i wreszcie integrowało środowisko.

Międzyuczelniane Obozy Etnograficzne były też pierwszą formą wymiany międzynarodowej - zapraszano na nie kadrę z krajów tzw. demokracji ludowej, a potem także Jugosławii, co stworzyło sieć przyjaznych stosunków między badaczami pracującymi zagranicą nad podobnymi zagadnieniami. Obozy przetrwały do 1988 r. - zaprzestano ich organizacji najpierw w stanie wojennym, następnie z braku funduszy. Gdy jednak po 1989 r. nastała znów przyjazna atmosfera dla tego rodzaju inicjatyw okazało się, że forma ta nie sprawdza się w sytuacji gdy zwiększyła się znacznie liczba studentów.

Dla Katedry Warszawskiej naturalnym zapleczem badawczym było Mazowsze i Podlasie. Interesowało nas pogranicze polsko-białoruskie i polsko-litewskie. Były to obszary zmieniające się wolniej od pozostałej części Polski. Dlatego też oczywiste wydawało się, że należy przede wszystkim badać to co na tych terenach pozostało w miarę nienaruszone - kulturę tradycyjną.

Badania te prowadzono nawiązując metodologicznie zarówno do teoretycznych propozycji funkcjonalizmu jak i radzieckich badań nad małymi narodami Północy i ludami Azji środkowej. Koniec lat sześćdziesiątych to wejście do dyskusji teoretycznych strukturalizmu i fenomenologii. Na pewno sprzyjały tu kontakty polsko-francuskie, odnowienie zainteresowań pracami Cezarii Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowej. Źródłem inspiracji fenomenologią były przede wszystkim wydania kolejnych prac Eliadego.

W latach 70 narodził się pomysł tzw. laboratoriów etnologicznych - jego autorką była prof. Z. Sokolewicz. Ta nowa forma dydaktyczna polega na pracy jednego asystenta z grupą studentów przez 4 semestry. Celem grupy laboratoryjnej było przeprowadzenie studentów przez kolejne etapy procesu badawczego zaczynając od postawienia pytania przez jego uzasadnienie, zapoznanie się ze stanem badań, przeprowadzeniem kwerendy bibliotecznej i archiwalnej, badań terenowych i napisaniem końcowego raportu. Ta forma nauczania stała się specjalnością warszawskiej etnologii - nigdzie indziej nie spędzają studenci tyle czasu w terenie.

Czas stanu wojennego

Okres stanu wojennego charakteryzował się dużą aktywnością zarówno pracowników jak i studentów. Stan wojenny przerwał strajk studentów. Gdy pozwolono pracownikom wejść do pomieszczeń Katedry przy ul. Oboźnej okazało się, że dokumentacja strajków, plakaty, napisy, odezwy, deklaracje i inne dokumenty zgromadzone w jednym z pokoi i przygotowane do inwentaryzacji, znikły. Ktoś starannie przejrzał wszystkie pomieszczenia i uprzątnął to co wskazywało na aktywność studentów. Nigdy nie natrafiliśmy później na tę dokumentację.

To był czas paradoksów. Paradoksem zapewne był fakt, że właśnie dopiero w 1984 roku pozwolono nam na zmianę nazwy. Od tej pory nazywała się, aż do momentu przekształcenia w Instytut Katedrą Etnologii i Antropologii Kulturowej.

Stan wojenny wiązał się z rozmaitymi ograniczeniami. Mimo trudności finansowych, niepewności co do otrzymania paszportu i opłacenia kosztów przejazdu, a także znalezienie pieniędzy na sam pobyt, udało się wyjechać kilku grupom studentów i prowadzić prace badawcze poza Polską. Potem zaś na podstawie zgromadzonych materiałów i dokumentacji (opracowań, fotografii i innych źródeł) napisać prace magisterskie. To były głównie studenckie inicjatywy, choć w wyjazdach uczestniczyli także pracownicy Katedry, jako opiekunowie (co było wymogiem - jeśli wyjazd miał być przez uczelnię traktowany jako tzw. "służbowy", co upoważniało do otrzymania tzw. paszportu służbowego i pokrycia przez uczelnię kosztów przejazdu). Najdłuższymi i najowocniejszymi były dwukrotne trzymiesięczne wyjazdy do Indii (w 1984 i 1986 r.), oraz prawie półroczny wyjazd do Sudanu (w 1985 r.).

Nowe tematy i obszary badań

Przemiany polityczne lat 80, gwałtowne nasilenie oporu społecznego, rola religii i kościoła, skierowały uwagę etnologii warszawskiej ku niespodziewanie pojawiającym się nowym obszarom. Grupy laboratoryjne i zainteresowania niektórych pracowników Katedry zaczęły kierować się ku takim tematom, jak nowa religijność ludowa, symbolika narodowa, stosunek do inności etc. Wydaje się że to właśnie procesy, jakie w latach 80 miały miejsce w Polsce (łącznie w wprowadzeniem stanu wojennego), w istotny sposób wpłynęły na podjęcie nowych tematów, na rozszerzenie ich także o współczesność.

Wiosną 1989 roku, wówczas, gdy prasa krajowa pisała ze zgrozą o czołgach na ulicach Wilna, o starciach z demonstrantami pod wieżą TV w Wilnie, dwóch pracowników Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej UW prywatnie, w ramach wycieczki turystycznej pojechało do Wilna. Nie przypuszczaliśmy, że ów wyjazd tak dalekosiężne będzie miał konsekwencje i że rozpoczyna on wieloletni program badań.

Przynajmniej dwa zasadnicze zespoły czynników decydowały o pomyśle podjęcia prac terenowych na Litwie, a potem Białorusi, w Łotwie, Estonii i Ukrainie. Pierwszy odnosił się do stanu wiedzy i do literatury etnologicznej. Uniwersyteckie studia etnologiczne pokazywały jak wiele prac powstało na materiale pochodzącym z dawnych Kresów. Wiele najznakomitszych dzieł etnografów polskich było rezultatem badań prowadzonych na Wileńszczyźnie, Grodzieńszczyźnie, na Polesiu, Podolu i Wołyniu, na Huculszczyźnie i Pokuciu. Tam zachowało się - jak wynikało to z prac K. Moszyńskiego, M. Znamierowskiej- Prüfferowej, C. Bauduain de Courtenay Jędrzejewiczowej, R. Reinfussa, W. Dynowskiego, J. Obrębskiego, A. Fischera, S. Udzieli i wielu innych - najwięcej archaizmów. Zmiany polityczne, jakie dokonały się po ostatniej wojnie oddzieliły te obszary od Polski. Znalazły się one w obszarze ideologii totalitarnej, zwalczającej tradycję, religię, narzucającej język rosyjski i kulturę rosyjską, traktującej podtrzymywanie własnej, rodzimej kultury, jako nacjonalizm i zagrożenie dla wizji budowania państwa radzieckiego.

Kolejnymi obszarami prac badawczych stała się Mołdawia, a szczególnie Ukraina. Zwłaszcza bardzo zróżnicowana i bogata wielością form, tradycji, wyznań, języków, kultura Ukrainy stała się polem penetracji pracowników i studentów etnologii. Szczególnie bliskie kontakty nawiązane zostały z ośrodkiem lwowskim - z Instytutem Narodoznawstwa Narodowej Akademii Nauk, a także z Katedrą Etnologii Uniwersytetu im. Iwana Franko, we Lwowie.

Trzeba też zwrócić uwagę na badania w Mongolii i na Bałkanach. Od początku lat 60, przez kilkanaście lat, prowadzone były prace terenowe w Mongolii; ich kierownikiem był prof. W. Dynowski. Wówczas również realizowano - w ramach międzynarodowych umów - badania terenowe w Bułgarii i byłej Jugosławii. Stan wojenny przerwał kontakty definitywnie. Dopiero pod koniec lat 90 zaistniała możliwość powrotu do Mongolii; uzyskana dotacja KBN pozwoliła podjąć ciekawy i ważny - z uwagi na dokonujące się przemiany polityczne i ekonomiczne - problem badawczy. Podobnie podjęliśmy badania w Bułgarii i odnowione zostały kontakty z Macedonią (w tym rejonie dawnej Jugosławii prowadzone były prace w latach 70 i 80).

Początek nowego wieku

Niezmiernie istotnym czynnikiem zmiany myślenia była zwiększająca się gwałtownie liczba studentów. O przyjęcie na studia ubiegało się coraz więcej maturzystów. Ten - wyraźnie zauważalny w skali całego kraju - trend nie ominął i etnologii. Jak większość innych kierunków nie była etnologia warszawska przygotowana na taki napływ chętnych. Bowiem nie przybyło środków finansowych, które pozwoliły by zatrudnić dodatkowe osoby, zwiększyć zakupy książek. Nie powiększyła się powierzchnia, na której teraz przyszło zmieścić się znacznie większej liczbie studiujących. Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego już kilka lat wcześniej uruchomiła studia wieczorowe, to zwiększało bezpieczeństwo finansowe i pozwalało zatrudniać do prowadzenia zajęć osoby spoza stałego zespołu. Dzięki temu łatwiej było radzić sobie z powiększającą się liczbą studentów. Niemniej do dzisiaj istotnym problemem etnologii uniwersyteckiej są trudności kadrowe - choć powiększająca się ilość pracowników etatowych, a także rosnąca liczba doktorantów daje szansę na uporanie się z tym problemem.

W roku 2000 uzyskaliśmy prawo przeprowadzania przewodów doktorskich z etnologii i nadawania tytułu doktora etnologii - to ważny krok awansu formalnego. Do tej pory bowiem uzyskujący stopień doktorski etnolodzy otrzymywali tytuł w zakresie historii nauki. Kolejnym krokiem było uzyskanie statusu instytutu. Katedra od pewnego już czasu spełniała wymagania formalne i po około rocznej procedurze, w roku 2001, została przekształcona w Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego. W tym samym roku Instytut poddał się ocenie Uczelnianej Komisji Akredytacyjnej; uzyskaliśmy na pięć lat certyfikat - swoisty znak jakości nauczania. Dwa lata później Państwowa Komisja Akredytacyjna także przyznała na okres pięciu lat certyfikat naszemu instytutowi. Niewiele później Rada Główna Szkolnictwa Wyższego przyznała w roku 2004 Instytutowi Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego prawo do przeprowadzania przewodów habilitacyjnych i wnioskowania o nadanie tytułu doktora habilitowanego w zakresie etnologii. To niezmiernie ważny krok w rozwoju warszawskiej akademickiej placówki etnologicznej.

Tak znacznie poszerzone pole badań - zarówno w sensie geograficznym, jak i tematycznym oraz stosowaną metodologią, owocować wkrótce zaczęło rosnącą ilością publikacji, gotowych tekstów i rozpraw doktorskich. Skłoniło to nas do podjęcia wydawania własnej serii: Ethnologia Polona. Publikowane są w jej ramach zarówno prace autorskie, jak też prace zbiorowe, a pośród autorów są także badacze z innych ośrodków. Do tej pory - w okresie czterech lat ukazało się osiem tutytułów, w tym jeden tom w języku angielskim, przygotowany na Kongres Nauk Antropologicznych i Etnologicznych, jaki odbył się we Florencji, w lipcu 2003 r. Dzięki pomocy rektora UW i środkom własnym możliwe było wydelegowanie czworga pracowników na ten kongres; prezentowany tam tom: Between Tradition and Postmodernity. Polish Ethnography at the Turn of the Millenium (ed. by Lech Mróz, Zofia Sokolewicz, Warsaw 2003) został bardzo dobrze przyjęty. Rok 2005 zdaje się być wyjątkowo obfity w publikacje pracowników i doktorantów instytutu; ukazało się sześć prac, w tym wybór tekstów Cezarii Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowej, przygotowany w ramach jubileuszu etnografii uniwersyteckiej (jako pierwsza pozycja nowej serii: "Archiwum etnologiczne"), a także wybór tekstów Józefa Obrębskiego, wydany wespół z Instytutem Filozofii i Socjologii PAN.

Nie wiemy jak długo trwał będzie trend i zainteresowanie studiami etnologicznymi. Jest także wiadome, że tylko stosunkowo niewielka część absolwentów podejmuje prace związane bezpośrednio z kierunkiem ukończonych studiów, bądź też kontynuuje dalsze studia poza Polską lub w kraju. Pamiętając o tym, staramy się wprowadzać do programu nowe zagadnienia, nawet przedmioty. Jeszcze niedawno zapewne trudno było wyobrazić sobie, że turystyka może być przedmiotem refleksji antropologicznej, przedmiotem analizy i nauczania. Migracjami etnologia zajmowała się od dawna; jednakże masowość współczesnej ruchliwości, wpływ turystyki na procesy ewolucji kulturowej, napływ uchodźców i kontakt z odmiennymi kulturami, nakazuje zająć się tymi nowymi zjawiskami.
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UW jest miejscem, w którym w zależności od pokolenia badaczy, przyjętych założeń i wizji etnografii, ścierają się rozmaite trendy teoretyczne i metodologiczne. Widoczne jest to nie tylko w prowadzonych dyskusjach, mających często charakter nieoficjalny, ale także w zajęciach dydaktycznych. W naszej ofercie, oprócz "tradycyjnych" przedmiotów ukazujących specyfikę antropologii, znajdują się zajęcia poświęcone antropologii: symbolicznej, współczesności, postsocjalizmu, dewiacji, etniczności, relacjom między filozofią a antropologią, studiom genderowym, tekstualizacji etnografii czy badaniom new age.

Jesienią obchodziliśmy rocznicę 70-lecia etnografii na Uniwersytecie Warszawskim. Towarzyszyły jej dwa inne jubileusze wybitnych postaci, związanych od 50 lat z uniwersytecką etnografią: profesorów Zofii Sokolewicz i Mariana Pokropka. W listopadzie w Galerii Pałacu Kazimierzowskiego miały miejsce dwie wystawy. Ekspozycja "Pasja w kolorze" ukazywała kolekcjonerskie pasje profesora Pokropka (twórcy prywatnej Galerii Sztuki Ludowej w Otrębusach). Zaprezentowano prawie sto rzeźb najwybitniejszych twórców związanych z nurtem sztuki ludowej (otwarta 3 listopada).

Odmienny charakter miała wystawa, "70 lat etnografii na Uniwersytecie Warszawskim" (otwarta 15 listopada). Ekspozycja składająca się z fotografii, ułożonych w pewne cykle tematyczne, ukazywała obszary badań i tematy, podejmowane przez naszych pracowników. Zdjęcia miały dokumentować codzienność Polski lat 60-70-tych, Mongolii, Bałkanów, Ukrainy, Litwy. Fragmenty publikacji warszawskich etnografów pomogły interpretować je - tworząc swoiste związki semiotyczne. Ekspozycję poświęconą naszej historii pokazaliśmy w stylu kolażowym, gdzie różne - wydawałoby się sprzeczne - wątki, w myśl Bachtinowskiej heteroglosji, nie wykluczały się, ale wzajemnie uzupełniały.

Jednym z ważnych akcentów obchodów jubileuszowych była konferencja Etnologia polska a badania wschodnie. Teorie i konteksty (24-25 listopada). O randze badań wschodnich prowadzonych przez Instytut świadczy to, że warszawscy etnografowie stali się cenionymi ekspertami znającymi problematykę "wschodnią". Celem konferencji była nie tylko wymiana doświadczeń badawczych ale i próba znalezienia odpowiedzi na pytanie, czy w naukach społecznych możliwa jest wspólna płaszczyzna metodologiczna w badaniach wschodnich. Wśród podejmowanych zagadnień znalazły się kwestie zarówno dotyczące identyfikacji etnicznej, przemian narodowościowych, wyobrażeń religijnych, jak również dalszych perspektyw badawczych, uwzględniających konieczność stosowania w badaniach na Wschodzie współczesnych, interdyscyplinarnych kierunków i teorii. Konferencję otworzył specjalnym wykładem profesor Michael Herzfeld z Uniwersytetu w Harvardzie.

Otwarcie wystawy "Pasja w kolorze" i rozpoczęcie konferencji poprzedzały - w Sali Złotej Pałacu Kazimierzowskiego - uroczystości jubileuszu prof. M. Pokropka (3 listopada) i prof. Z. Sokolewicz (24 listopada). W obecności władz rektorskich i dziekańskich goście z różnych uczelni, instytucji PAN, muzeów, także przybyli z niepolskich ośrodków naukowych, uczcili wieloletnią pracę, zasługi i ogrom dokonań jubilatów - naszych nauczycieli i kolegów. Senat odznaczył oboje medalami za zasługi dla UW.

(Bardzo dziękuję prof. Z. Sokolewicz, dr Ł. Smyrskiemu i dr K. Waszczyńskiej za pomoc przy przygotowaniu tego tekstu).