Most polsko-afrykański na Uniwersytecie Warszawskim

Nina Pawlak

Uniwersytet Bayero w Kano (Nigeria) jest zainteresowany rozwojem współpracy z Uniwersytetem Warszawskim i zgłasza do niej przede wszystkim dwie najprężniej rozwijające się dyscypliny: hausanistykę i prawo muzułmańskie. Współpracę w zakresie innych dyscyplin postrzega jako gotowość do przyjmowania polskich naukowców na badania i wykłady promujące polski dorobek i doświadczenia.

Kano-uniwersytet muzułmański w sieci uniwersytetu świata
Kano jest milionowym miastem pótnocnej Nigerii, położonym w strefie pótpustynnej, na skrzyżowaniu historycznych szlaków, którymi przez wieki przenikały wptywy cywilizacyjne z rejonu Morza Śródziemnego do Afryki Czarnej. W dzisiejszej Nigerii Kano jest ważnym ośrodkiem administracyjnym, siedzibą wtadz stanowych i silnym ośrodkiem wtadzy tradycyjnej. Bayero University, Kano (BUK) powstat w 1960 r. jako College, od r. 1977 funkcjonuje jako uniwersytet. W swej strukturze ma siedem wydziałów, wśród których wyróżnia się poziomem i aktywnością akademicką Wydział Nauk Humanistycznych i Studiów Islamistycznych (Faculty of Art & Islamie Studies). Ponadto funkcjonują wydziały: Nauk Przyrodniczych (Faculty of Science), Edukacji (Faculty of Education), Nauk Społecznych i Zarządzania (Faculty of Social & Management Sciences), Prawa (Faculty of Law), Nauk Technicznych (Faculty of Technology) oraz Medycyny (Faculty of Medicine). Językiem wykładowym jest, podobnie jak w całym szkolnictwie wyż- szym Nigerii, angielski, jednak hausa, język ojczysty 20-milionowej społeczności, odgrywa tu także ważną rolę komunikacyjną, a hausanistyka ma w dydaktyce akademickiej rangę narodowej filologii.
Dominującą religią w tej części Nigerii jest islam, stąd też prawo muzułmańskie jest wtączone do programów uniwersyteckich, zarówno tych ściśle prawniczych jak i humanistycznych. Uniwersytet Bayero w Kano zabiega o wizerunek uniwersytetu nowoczesnego, utrzymuje kontakty z wieloma uczelniami świata, jest włączony do programów międzynarodowych (m.in. Partnership for Higher Education in Africa) i jako jeden z czterech największych uniwersytetów nigeryjskich korzysta z prorozwojowych programów amerykańskiej fundacji MacArthur Foundation.

Hausanistyka w Uniwersytecie Warszawskim
Badania nad językiem i kulturą Hausa mają w Europie bogatą tradycję akademicką, wynikającą ze znaczenia hausa w Afryce Zachodniej oraz z roli, jaką odegrał on w poznaniu historii kontaktów cywilizacyjnych tej części kontynentu. W Uniwersytecie Warszawskim hausanistyka jest częścią programu dydaktycznego, w ramach którego naucza się także innych ważnych języków afrykańskich: amharskiego i suahili. Znajomość tych języków daje nie tylko klucz do poznania tradycyjnych kultur afrykańskich, a przede wszystkim pozwala zrozumieć wiele zjawisk zachodzących we współczesnej Afryce. Afrykanistyka o takim profilu jest specjalizacją dydaktyczną i naukową Zakładu Języków i Kultur Afryki Instytutu Orientalistycznego. Kierownikiem Zakładu jest prof. dr hab. Stanisław Piłaszewicz.
Mając na uwadze poziom studiów oraz kontakt z obszarem, na którym używany jest język hausa, Zakład od wielu lat utrzymuje kontakty z uczelniami nigeryjskimi. Doprowadziły one do podpisania porozumienia o współpracy z Zakładem Języków Nigeryjskich Uniwersytetu Bayero w Kano. List intencyjny w tej sprawie podpisały także najwyższe władze obu Uczelni.
Na drodze dialogu interkulturowego
Ideę kontaktów bezpośrednich najlepiej urzeczywistniają studenci, dla których staże w uczelniach nigeryjskich są nie tylko uzupełnieniem programu dydaktycznego, ale także praktyką zawodową w poznaniu norm i wartości innej kultury. Ponieważ Nigeria jest strategicznym partnerem Polski w kontaktach z Afryką, takie wyjazdy organizowane byty już wcześniej w ramach umów rządowych, ale dopiero umowa o bezpośredniej współpracy między Zakładem Języków i Kultur Afryki Instytutu Orientalistycznego UW a Zakładem Języków Nigeryjskich Uniwersytetu Bayero nadała im nowy wymiar.

W roku 2002 studia doktoranckie w Uniwersytecie Warszawskim rozpoczął Hafizu Miko Yakasai, pracownik dydaktyczno-naukowy BUK. Przy jego zaangażowaniu i z pomocą Ambasady Polskiej w Nigerii studenci polskiej hausanistyki mogli być przyjęci na wakacyjny kurs językowo-kulturowy w Uniwersytecie Bayero: w roku 2004 takie staże odbyto 8 studentów hausanistyki, w roku 2005 - 5 studentów. Na tej podstawie przyjęto także na studia w roku akademickim 2005/2006 dwie studentki polskiej afrykanistyki.
Współpraca naukowa opierała się dotychczas w większym stopniu na kontaktach indywidualnych, którym sprzyjała wysoka pozycja ośrodka hausanistycznego w Uniwersytecie Bayero w Kano na tle innych jednostek prowadzących dydaktykę i badania naukowe nad językiem hausa. Spośród ważnych zdarzeń, które przyczyniły się do rozwoju wzajemnych kontaktów, należy wymienić wizytę w roku 1986 prof. M. K. M. Galadanciego, wybitnego hausanisty i ówczesnego Rektora BUK w Uniwersytecie Warszawskim. Kontakty naukowe podtrzymywane były kolejnymi spotkaniami, takimi jak wizyta prof. Niny Pawlak w Uniwersytecie Bayero w czerwcu 2005 roku. Strona nigeryjska wyraziła wówczas zainteresowanie rozwijaniem kontaktów akademickich z Uniwersytetem Warszawskim, nie tylko z Zaktadem Języków Kultur Afryki, ale także z innymi jednostkami Instytutu Orientalistycznego i Wydziałami UW. Umowa dwustronna o współpracy uzyskała akceptację i wsparcie najwyższych władz BUK.
Z perspektywy Uniwersytetu Warszawskiego cele i możliwości tej współpracy nie są jeszcze dobrze rozpoznane, zwłaszcza że umiejętność przekraczania granic własnej kultury nie jest wpisana do obowiązkowych programów edukacji akademickiej. Współpraca ta ma jednak bardzo ważne znaczenie dla rozwoju uniwersyeckiej afrykanistyki. W roku 2006 przewidziane jest wspólne robocze spotkanie kadry hausanistów Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Bayero: Kano-Warsaw Workshop on Hausa. African and European Perspective in Studies on Hausa Language and Culture, poświęcone wypracowaniu wspólnych programów badawczych. Jednak już oferta wykładów gościnnych w Uniwersytecie Warszawskim na temat podstaw prawa muzułmańskiego być może zainteresowałaby także studentów innych wydziałów. Oprócz przedsięwzięć, wynikających z zainteresowania jednostek uniwersyteckich, współpraca polsko-afrykańska ma jeszcze wymiar szerszy. Coraz częściej podkreśla się potrzebę rozwijania dialogu z krajami Azji i Afryki, a kontakty akademickie są jego najlepszą formą. Międzynarodowa pomoc dla Afryki (pochodząca również z Unii Europejskiej) może także służyć rozwijaniu tych kontaktów. Źródła pozaeuropejskie są dla niektórych dyscyplin warunkiem rozwoju, a wspólne prowadzenie badań zdejmuje z nich przysłonę europocentryzmu. W tym kontekście pojawit się konkretny pomysł zorganizowania Ośrodka Badań i Dialogu Międzykulturowego w Kano, który otwierałby możliwości odbywania stażów i prowadzenia prac badawczych w Nigerii przez studentów i pracowników Uniwersytetu Warszawskiego. Uniwersytet w Kano zgodził się na przyjęcie roli administratora tego ośrodka.

W stronę unijnych priorytetów
Nawiązanie bardziej usystematyzowanej współpracy pomiędzy uczelniami w Unii Europejskiej a uczelniami w krajach trzecich oraz promowanie dialogu i pogłębianie zrozumienia między narodami i kulturami jest wymieniane wśród celów nowego programu przyjętego przez Parlament Europejski - Erasmus Mundus. Jednym z priorytetów, jakim ma służyć, jest promowanie i wzmocnienie pozytywnego wizerunku unijnego szkolnictwa wyższego. Program Erasmus Mundus, wyrosły z tradycji współpracy europejskiej, zakłada możliwość kształcenia studentów z krajów trzecich w uczelniach europejskich oraz pozyskiwania stypendiów na badania w uczelniach partnerskich.
Współpraca z Uniwersytetem Bayero na polu hausanistyki już dziś realizuje unijne priorytety w zakresie szkolnictwa wyższego. Rozwijaniu kontaktów, które nie rodzą frustracji i nie kreują masowych migracji, lecz rozwijają dialog międzykulturowy, sprzyjają też takie inicjatywy, jak wystawa na temat 25-lecia polskiej „Solidarności", którą polska Ambasada w Abudży otworzyła właśnie na Uniwersytecie w Kano.

Autorka jest profesorem nadzwyczajnym
w Zakładzie Języków i Kultur Afryki
Instytutu Orientalistycznego UW