Dr hab. Elżbieta Artowicz
Kierownik Katedry Hungarystyki UW

MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWA
W 100. ROCZNICĘ URODZIN WĘGIERSKIEGO POETY
ATTILI JÓZSEFA (1905-2005)

     W dniach 9-11 maja br. odbyła się Międzynarodowa Konferencja Naukowa poświęcona twórczości Attili Józsefa, jednego z największych węgierskich poetów XX wieku. Organizatorami konferencji byli: Katedra Hungarystyki Uniwersytetu Warszawskiego, Węgierski Instytut Kultury w Warszawie oraz Ambasada Republiki Węgierskiej. Honorowy patronat nad konferencją objął Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Republiki Węgier, Jego Ekscelencja Pan Mihaly Gyór. W ten sposób warszawskie środowisko hungarystyczne włączyto się w światowe obchody setnej rocznicy urodzin poety.

     Attiia József (1905-1937) jest w literaturze węgierskiej twórcą tej miary co Balint Balassi (1554-1594), Sandor Petofi (1823-1849) czy Endre Ady (1877-1919). Poeta doceniony tak naprawdę dopiero po śmierci, jest lirykiem wciąż na nowo odkrywanym, który wniósł do literatury dwudziestowiecznej ton na wskroś oryginalny. Zadebiutował jako siedemnastolatek tomem wierszy Żebrak piękna. Przez całe dzieciństwo i młodość borykał się z biedą, zaś przez całe życie z chorobą, która ostatecznie popchnęła go do samobójstwa. Wrażliwość społeczna cechowała jego poezję do końca, z biegiem czasu jednak zaczęta ona grawitować coraz śmielej ku tematom uniwersalnym. Jak nikt inny potrafił József łączyć buntowniczy ton villonowskiej ballady z surrealistyczną poetyką Apollinaire'a.
     W drugiej połowie lat 20. XX wieku studiował krótko na Sorbonie, nieco wcześniej w Wiedniu zetknął się z awangardą innego wybitnego węgierskiego pisarza i malarza Lajosa Kassaka. W twórczości Józsefa nietrudno wyśledzić wpływ Whitmana. Sięgał ponadto do inspiracji ludowych, by wzorem Beli Bartoka przetworzyć je w nowatorską sztukę odbijającą catą złożoność świata lat międzywojennych. Jako artysta, lecz również jako pacjent zafascynowany byt freudowską psychoanalizą. Zachłannie studiował Hegla, Marksa, Bergsona, a głęboko uwewnętrznione echa owych studiów odnajdujemy w jego wielkich wierszach filozoficznych.
     Attiia József stworzył jedyną w swoim rodzaju poezję polityczną, trudno również znaleźć w literaturze europejskiej odpowiednik jego uderzająco czystej, świeżej liryki miłosnej. W jego późnej twórczości pobrzmiewają echa Dino Campany, ale też na przykład Józefa Czechowicza. Swoje lęki i obsesje usitowat coraz rozpaczliwiej ująć w karby logiki, sięgając chętnie do form klasycznych, które stosowat z prostotą i brawurą prawdziwego wirtuoza.
     Tragiczny i czarodziejski świat węgierskiego alchemika stówa jest nader często dla tłumacza, a co za tym idzie i dla obcego czytelnika, światem hermetycznym, bladym, zubożonym.
     W roku stulecia urodzin, obchodzonym na Węgrzech jako rok Attili Józsefa, zainicjowano międzynarodowy projekt badawczy dotyczący recepcji jego poezji poza granicami Węgier. Recepcję tę w Polsce w sposób niesłychanie istotny wzbogacił wydany na wiosnę przez Wydawnictwo Pogranicze tom Olśnienie, w którym tłumacz i autor posłowia, Jerzy Snopek, pozwala wreszcie polskiemu czytelnikowi smakować urodę wierszy Józsefa. Polacy przynajmniej będą mieli wyobrażenie, dlaczego 11 kwietnia - dzień urodzin Attili Józsefa - obchodzony jest na Węgrzech jako doroczne święto poezji.
     Program dwudniowej konferencji obejmował kilka rodzajów prezentacji:
1) Referaty zaproszonych gości zagranicznych, wybitnych znawców twórczości Attili Józsefa - prof. dr Amedeo di Francesco z Universita degli Studi di Napoli "LOrientale", przewodniczącego Międzynarodowego Towarzystwa Hungarologicznego, prof. dr. Gyórgya Tverdoty reprezentującego Instytut Literaturoznawstwa Węgierskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytet Eótvósa Loranda w Budapeszcie, prof. Beli Horvatha z Uniwersytetu w Pecs oraz prof. dr. hab. Jerzego Snopka z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk,
2) Referaty przedstawicieli polskich katedr hungarystyki, pracowników i doktorantów - Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Uniwersytetu Warszawskiego,
3) Analizy wierszy Attili Józsefa oraz eseje poświęcone jego twórczości opracowane przez studentów hungarystyki wszystkich trzech polskich uniwersytetów,
4) Konkurs recytatorski wierszy Attili Józsefa, w którym uczestniczyło 12 studentów hungarystyki z Krakowa, Poznania i Warszawy, wyłonionych w trakcie wcześniejszych eliminacji. Laureaci trzech pierwszych miejsc otrzymali nagrody pieniężne, ufundowane przez Ambasadę Republiki Węgierskiej: I nagroda - Grzegorz Kapuściński, student V roku Zakładu Filologii Węgierskiej UAM (300 zł), II nagroda - Dorota Stronkowska, studentka III roku Katedry Hungarystyki UW (200 zł), III nagroda - Joanna Szumiał studentka III roku Katedry Hungarystyki UW,
5) Pokaz dwuczęściowego filmu lstvana Jelenczkiego poświęconego życiu Attili Józsefa Eszmelet utan (2001-2004). Elegia József Attila eleteról "Po świadomości. (2001-2004) Elegia o życiu Attili Józsefa".
6) Prezentację wierszy z tomu Olśnienie, czytanych przez Andrzeja Ferenca.
     Zarówno obrady konferencji, jak i towarzyszące jej prezentacje odbywały się w siedzibie Węgierskiego Instytutu Kultury w Warszawie przy ul. Marszałkowskiej, nie po raz pierwszy wspierającego warszawską hungarystykę organizacyjnie i finansowo w przygotowaniu imprez popularyzujących dorobek węgierskiej kultury na poziomie akademickim. Katedra Hungarystyki UW zamierza wydać w dwujęzycznej wersji (polskiej i węgierskiej) zbiór materiałów konferencyjnych, a najlepsze eseje studenckie zostaną ponadto włączone do okolicznościowych zbiorów rocznicowych przygotowywanych do publikacji na Węgrzech.