Uniwersytet Warszawski laureatem konkursu Polski Produkt Przyszłości

Tomasz Cichocki
Uniwersytecki Ośrodek Transferu Technologii UW
tomasz.cichocki@uott.uw.edu.pl

Po raz pierwszy w historii Uniwersytet Warszawski zostat laureatem prestiżowego konkursu Polski Produkt Przyszłości organizowanego przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP). 25 listopada w Kancelarii Premiera, z rąk Ministra Nauki pierwszą nagrodę w kategorii Wyrób Przyszłości odebrała pani profesor Elżbieta Jagusztyn-Krynicka z Wydziału Biologii za opracowanie Biwalentnej szczepionki dla drobiu anty-Salmonella/ Campylobacłer.

Tym samym działalność innowacyjna prowadzona przez Uniwersytet zyskała najwyższe uznanie Kapituły konkursu. Wcześniej, w 2000 roku, Wydział Chemii otrzymał wyróżnienie w kategorii Technologia Przyszłości, a Wydział Biologii dwie nominacje.

Była to już ósma edycja konkursu Polski Produkt Przyszłości. Jego celem jest promocja i upowszechnianie osiągnięć twórców innowacyjnych technik i technologii, które mają szansę zaistnieć na rynku polskim, a także pomoc w procesie wdrażania ich do produkcji, szczególnie w małych i średnich przedsiębiorstwach. Konkurs odbywa się pod honorowym patronatem Prezesa Rady Ministrów. Nagrody przyznawane są w dwóch kategoriach - Wyrób i Technologia Przyszłości. W ostatniej edycji propozycja Uniwersytetu konkurowała z ponad pięćdziesięcioma projektami zgłoszonymi przez uczelnie, instytuty badawcze i firmy z całej Polski.

Tegoroczne zgłoszenie Uniwersytetu do konkursu, przygotowane przez Wydział Biologii we współpracy z Uniwersyteckim Ośrodkiem Transferu Technologii (UOTT), dotyczyło prac prowadzonych w Zakładzie Genetyki Bakterii Instytutu Mikrobiologii nad biwalentną szczepionką dla drobiu anty-Salmonella/ Campylobacter. Badania finansowane z grantów KBN oraz przez Fundację na Rzecz Nauki Polskiej prowadzone były przez grupę pracowników Zakładu Genetyki Bakterii Instytutu Mikrobiologii pod kierunkiem prof. dr hab. E. Jagusztyn- Krynickiej (mgr A. Wyszyńska, dr D. Pawelec, mgr A. Rączko, dr R. Godlewska) we współpracy z Puławskimi Zakładami Przemysłu Weterynaryjnego, firmą Biowet (badania na zwierzętach) oraz Pracownią Bioinformatyki i Inżynierii Białek Międzynarodowego Instytutu Biologii Komórkowej i Molekularnej kierowaną przez dr. J. Bujnickiego (badania in silico).

Kierownik zespołu badawczego prof. dr hab. Elżbieta Jagusztyn-Krynicka tak opisuje znaczenie i innowacyjność projektu:
Zakażona żywność będąca źródłem wielu ludzkich chorób przewodu pokarmowego stanowi istotny problem służb medycznych zarówno w USA jak i w krajach europejskich, gdzie do ludzkich infekcji mikroorganizmami rodzaju Salmonella i Campylobacter dochodzi najczęściej przez spożycie nieodpowiednio przygotowanego drobiu oraz przetworów zawierających surowe jaja.
Na rynku znajduje się kilka szczepionek dla drobiu anty-Salmonella. Jak dotąd nie opracowano skutecznej szczepionki anty- -Campylobacter, choć to C. jejuni, gramujemna, mikroaerofilna pałeczka jest izolowana od pacjentów z objawami stanów zapalnych jelit 3 do 4 razy częściej niż mikroorganizmy rodzaju Salmonella czy Shigella.
Badania epidemiologiczne dowodzą, iż w skali światowej ilość przypadków biegunki spowodowanych infekcją tym drobnoustrojem sięga 400 milionów rocznie. W Polsce tego typu badania epidemiologiczne nie są prowadzone.
Objawy choroby są bardzo różnorodne i wahają się od słabych do silnych stanów zapalnych jelit manifestujących się krwawą śluzowatą biegunką. U pewnego procentu osób zainfekowanych dochodzi do ogólnoustrojowych infekcji, przeniesienia zakażenia na inne organy oraz/lub do posocznicy. Ciężkie objawy chorobowe dotyczą głównie osób o obniżonej odporności (małe dzieci w wieku poniżej dwóch lat, ludzie starsi, ludzie po przebytych chorobach nowotworowych czy zainfekowani wirusem HIV). Poważną konsekwencją zakażenia ludzi C. jejuni może być wystąpienie chorób autoimmunizacyjnych oraz pewnych chorób neurologicznych.
Choć w większości przypadków choroba trwa od kilku dni do ponad tygodnia i ma tendencję do samowyleczenia, koszty ponoszone przez państwo wynikające z absencji w pracy są olbrzymie. Dodatkowo fakt dramatycznie wzrastającej liczby szczepów opornych na stosowane w terapii antybiotyki skłonił wiele krajów europejskich oraz USA do nasilenia badań mających na celu wprowadzenie odpowiedniej immunoprofilaktyki zapobiegającej zakażeniom Campylobacter.
Celem naszej pracy było umożliwienie utrzymywania stad kurcząt wolnych od zakażeń obydwoma rodzajami mikroorganizmów poprzez zastosowanie odpowiedniej immunoprofilaktyki.
Przyjęta przez nas strategia to wykorzystanie pozbawionych wirulencji szczepów rodzaju Salmonella do dostarczenia antygenów Campylobacter do tkanki limfatycznej kurcząt. Metodami biologii molekularnej zidentyfikowano i scharakteryzowano kilka białek Campylobacter potencjalnych kandydatów do konstrukcji podjednostkowej szczepionki. Kodujące je geny wprowadzono do komórek awirulentnej Salmonella.
Okazało się, że immunizacja kurcząt w warunkach laboratoryjnych jednym ze skonstruowanych szczepów obniżała poziom kolonizacji ich przewodu pokarmowego przez dziki szczep Campylobacter.

Od 2001 roku zespół badawczy prof. Jagusztyn-Krynickiej współpracuje nad wdrożeniem projektu z Uniwersyteckim Ośrodkiem Transferu Technologii, który jako pozawydziałowa jednostka Uniwersytetu zajmuje się między innymi komercjalizacją opracowań naukowych powstających w naszej Uczelni. W ramach tej współpracy udało się pozyskać fundusze na prowadzenie badań z Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, nawiązać współpracę z firmą zainteresowaną prowadzeniem badań i produkcją szczepionki. UOTT dba także o ochronę praw własności intelektualnej autorów i UW w kontaktach z krajowym i zagranicznym przemysłem.

Autorzy projektu mają nadzieję, że nagroda przyczyni się do przyspieszenia prac nad wdrożeniem szczepionki do produkcji. Wsparcie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości powinno być wykorzystane na dalsze badania, które będą obejmowały charakterystykę skuteczności skonstruowanego prototypu szczepionki w warunkach naturalnych i "ulepszenie" otrzymanych szczepów.