Robert Gawkowski

Wśród obchodów 60. rocznicy Powstania Warszawskiego mocnym akcentem było otwarcie wystawy w Galerii Muzeum UW (w Pałacu Kazimierzowskim) pt.: " Kry bar - powstańcze walki na Powiślu i o Uniwersytet". Otwarcia wystawy 29 lipca w obecności ponad 100 osób, dokonały władze uczelni oraz inicjator wystawy i uczestnik powstania prof. Janusz Paszyński.

Ekspozycja składa się przeważnie z fotografii obrazujących życie powstańczego Powiśla i walki o kluczowe pozycje. Wystawa potrwa do 8 października br. 60 lat temu w lipcu żołnierze AK przygotowywali się do ewentualnego szturmu na Uniwersytet Warszawski, w murach którego stacjonowali Niemcy. Niestety, przygotowania do walki czynili też okupanci, na miesiąc przed powstaniem wybudowali bunkier przed Bramką Główną UW, teren szczelniej opasali drutami kolczastymi, wzmocnili straże. Część budynków uczelnianych była zniszczona w czasie obrony Warszawy w 1939 r. (np. Pałac Kazimierzowski), lecz i w ruinach Niemcy zbudowali swoje umocnione stanowiska. Tak właśnie wyglądający kampus uczelni był szturmowany trzykrotnie: 1 i 23 sierpnia oraz 2 września 1944r. Każdy z tych szturmów miał swoją dramaturgię. Najbliższy powodzenia był szturm drugi.
Wówczas to w akcji o Uniwersytet wzięły udział dwa powstańcze opancerzone wozy: "Jaś" i "Kubuś". Do szturmu przeznaczono oddział "Krybara" liczący ok. 400 żołnierzy, uzbrojonych m. in. w 2 cekaemy, 4 elkaemy, 250 granatników, 2 miotacze ognia. W tym samym czasie, grupa "Lewara", składająca się z 250 ludzi miała zaatakować Komendę Policji (Krakowskie Przedmieście 1) i Kościół Św. Krzyża.

Powstańcy rozpoczęli atak o świcie. Użycie wozów bojowych zaskoczyło Niemców, którzy początkowo uważali, że to ich jednostki. Szturmującym udało się sforsować Bramę Główną, zdobyć bunkier i umocnione stanowiska mieszczące się obok. Walki toczyły się już na Dziedzińcu Głównym, ale niestety po kilku minutach powstańcom zaczęło brakować amunicji. Poległ dowódca "Jasia" - "Szary Wilk" (Adam Dewicz), a na dodatek z placu Saskiego (wówczas Hitler Platz), nadjeżdżała pomoc niemiecka w postaci "tygrysów".
Z terenu uniwersyteckiego powstańcy musieli się wycofać.
Po szturmie tym załoga okupanta została jeszcze bardziej wzmocniona. Teren uniwersytecki stał się praktycznie nie do zdobycia. Sukcesem powstańczym okazał się natomiast wspomagający atak na Komendę Policji, którą zdobyto.
Polskie wozy opancerzone wzięły też udział w trzecim szturmie. "Jaś" (został przemianowany na "Szary Wilk" na pamiątkę pseudonimu poległego dowódcy) i "Kubuś". 2 września zaatakowano teren uniwersytecki głównie od strony ulicy Oboźnej. Niestety, awaria "Szarego Wilka" spowodowała jego spóźnione wkroczenie do akcji i w konsekwencji fiasko ataku.
Kilka dni później Niemcy opanowali Powiśle. Żołnierze "Krybara" wycofali się do Śródmieścia i tam walczyli do końca Powstania.

Więcej o powstańczych szturmach na Uniwersytet Warszawski można przeczytać w książce "Ars et Educatio - Kultura Artystyczna Uniwersytetu Warszawskiego", w artykule autorstwa wyżej podpisanego.