Ośrodek Badań Prekolumbijskich

Ośrodek Badań Prekolumbijskich Uniwersytetu Warszawskiego powstał na Wydziale Historycznym jako samodzielna jednostka naukowo-badawcza. Jego pracownicy prowadzą badania w zakresie archeologii, antropologii fizycznej i etnohistorii Ameryk. Głównymi obszarami zainteresowań naukowców z OBP są regiony środkowoandyjski oraz mezoamerykański. Najbardziej intensywne badania prowadzone są w Peru, a także w innych krajach obszaru andyjskiego: Chile, Boliwii i Ekwadorze.

Nie tylko Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW może pochwalić się zagraniczną stacją badawczą – pod koniec czerwca 2010 r. otwarto kolejną na Uniwersytecie zagraniczną stację badawczą: Centrum Studiów Andyjskich Uniwersytetu Warszawskiego (Universidad de Varsovia Centro de Estudios Andinos en el Cusco), którego inicjatorem i szefem jest prof. Mariusz Ziółkowski, kierownik Ośrodka Badań Prekolumbijskich UW. Siedziba nowej stacji naukowej mieści się w dawnej stolicy państwa Inków – Cusco, na wysokości 3400 m n.p.m. Powstanie placówki to z jednej strony wynik wieloletniego zaangażowania uniwersyteckich archeologów w badania andyjskie, a z drugiej zainicjowanie zupełnie nowego etapu polskich badań w Ameryce Południowej. Obecnie większość projektów badawczych, realizowanych przez polskich uczonych w obszarze andyjskim, dotyczy archeologii i konserwacji zabytków, jednak docelowo pracownicy OBP UW chcą rozszerzyć obszary badawcze stacji o ekologię, biologię, geologię oraz wulkanologię.

Media bardzo często donoszą o niezwykłych odkryciach, których dokonują pracownicy Ośrodka Badań Prekolumbijskich UW. Uniwersyteccy badacze uczestniczyli albo uczestniczą w projektach i misjach zarówno zagranicznych, jak i polskich. Oto kilka z nich:

• OBP UW we współpracy z Laboratorium Radiowęglowym Politechniki w Gliwicach realizuje projekt, którego celem jest stworzenie pierwszej i największej bazy danych datowań radiowęglowych trzech krajów obszaru andyjskiego: Peru, Boliwii i Ekwadoru. Baza ta, zawierająca ponad 2800 dat C14, została opublikowana w roku 1994, a obecnie dostępna jest także w sieci. Internetowa wersja bazy zawiera ponad 2900 dat radiowęglowych i wciąż jest systematycznie uzupełniana o nowe dane.
• W 1996 r. OBP UW we współpracy z archeologami z Katolickiego Uniwersytetu NMP (UCSM) w Arequipie rozpoczął realizację Projektu Archeologicznego „Condesuyos”, w którym w ciągu ostatnich lat brali również udział specjaliści z Hiszpanii, Niemiec, Francji, Holandii i Argentyny. Obszar poddany badaniom w ramach projektu to prowincje Castilla i Condesuyos w departamencie Arequipa w Peru. Prace obejmują tworzenie archeologicznej mapy tego regionu, badania inkaskiej sieci osadniczej, jak również analizę możliwości stworzenia tu nowego szlaku turystycznego.
• Projekt "Valle de Culebras" został powołany w 2002 r. jako wspólne przedsięwzięcie OBP UW oraz Pontyfikalnego Uniwersytetu Katolickiego Peru w Limie. Naukowcy z obu instytucji prowadzili badania w jednej z ostatnich niezbadanych do tej pory dolin peruwiańskiego wybrzeża - dolinie rzeki Culebras, oddalonej ok. 300 km na północ od stolicy Peru, Limy. Ekipa specjalistów odkryła i zbadała dotychczas ponad 100 nieznanych do tej pory stanowisk archeologicznych. Jako główne cele naukowcy obrali sobie m.in. przygotowanie pierwszego spisu i mapy stanowisk archeologicznych w dolinie rzeki Culebras, przeprowadzenie szczegółowych badań nad przedhiszpańską strukturą osadniczą oraz ustalenie lokalnej skali kulturowo-chronologicznej na badanym obszarze. Projekt "Valle de Culebras" został zakończony i przekształcił się w nowy. Obecnie archeolodzy prowadzą prace w osadzie Castillo de Huarmey w Peru.
• W 1999 roku Andyjska Misja Archeologiczna miała okazję rozszerzyć swą działalność na stanowiska cywilizacji Majów. Było to możliwe dzięki nawiązaniu bliskiej i trwającej do dziś współpracy z Instituto de Antropología e Historia (IDAEH) w Gwatemali oraz dyrekcją projektu Triángulo. Teren obszaru badań prowadzonych w ramach projektu, rozciąga się na wschód od wielkiego miasta Majów - Tikal, obejmując położone w gęstej, tropikalnej dżungli inne monumentalne ośrodki tej kultury, takie jak: Yaxhá, Nakum i Naranjo. Odkryte przez badaczy inskrypcje hieroglificzne dostarczają interesujących danych na temat historii tych miast, wojen, podbojów i kontaktów dyplomatycznych z najpotężniejszymi centrami Majów. W trakcie dotychczasowych prac przebadano, położone na wyspie na jeziorze Yaxhá, stanowisko Topoxté oraz nekropolię elity Yaxhá. Podjęto również rozległe prace wykopaliskowe w ośrodkach Yaxhá i Nakum, gdzie przebadano część gigantycznych piramid i założeń pałacowych. Istotnym celem badań prowadzonych w ramach projektu jest również rekonstrukcja i zabezpieczenie niszczejących budowli. Wiąże się to bezpośrednio z tworzeniem nowego szlaku turystycznego, umożliwiającego zwiedzanie tych – jak dotąd niedostępnych – malowniczych ośrodków Majów.