Ośrodek Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej

Ośrodek Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego powstał w roku 1990, jednak jego pomysłodawcy prowadzili badania zanim jeszcze powstała instytucja. Jednostka kontynuuje zapoczątkowane ponad 50 lat temu badania kultury klasycznej prowadzone podczas Ekspedycji Archeologicznej UW w Novae.

Ośrodek prowadzi badania w zakresie kultury grecko-rzymskiej, koncentrując się na zagadnieniach związanych z archeologią limesową, prowincjonalnorzymską i illiryjską, a także z architekturą, kulturą materialną oraz relacjami świata barbarzyńskiego ze światem klasycznym. Jest to jedyna w Polsce jednostka, która prowadzi i systematycznie rozwija te unikatowe specjalności naukowe. Badania interdyscyplinarne zajmują w pracach Ośrodka bardzo ważne miejsce. W wielu dziedzinach, jak np. zakrojonych na szeroką skalę badaniach archeometrycznych czy badaniach antycznego DNA, ośrodek był prekursorem. Obecnie pracownicy Ośrodka koncentrują się na badaniach wykopaliskowych na trzech znanych, dużych i ważnych stanowiskach antycznych.

• Od 50 lat trwają wykopaliska w Novae (północna Bułgaria, koło miasta Svištov). Naukowcy badają twierdzę legionową, w której najpierw stacjonował Legion VIII Augusta, a po nim Legion I Italski. W Novae znajduje się archeologiczna baza terenowa Uniwersytetu Warszawskiego, która stanowi nie tylko zaplecze wykopaliskowe, ale również swoiste centrum naukowo-badawcze. Tutaj bowiem organizuje się międzynarodowe spotkania naukowe, specjaliści z różnych dziedzin opracowują zabytki, odbywają się międzynarodowe praktyki dla młodych adeptów archeologii. Tutaj zdeponowana jest część dokumentacji archeologicznej i zabytków nie tylko z Novae, lecz także z innych badanych przez jednostkę stanowisk oraz prac prospekcyjnych.
• Kolejne stanowisko – Tanais leży w delcie Donu w Rosji, w pobliżu Rostowa nad Donem. Było to – założone w okresie hellenistycznym – duże centrum wymiany handlowej, gdzie spotykał się świat klasyczny z barbarzyńskim. Liczne budowle cywilne, unikalny hellenistyczny most, a wreszcie wypełnione świetnie zachowanymi amforami magazyny świadczą o bogactwie i randze tego miasta.
• Trzecim stanowiskiem badanym przez archeologów z Uniwersytetu Warszawskiego jest leżące w Czarnogórze antyczne Rhizon/Risinium (współczesne Risan). Przez dziesięć lat trwania uniwersyteckich wykopalisk w dawnej stolicy Ilirii archeolodzy odkryli potężne mury obronne z IV w. p.n.e., hellenistyczną łazienkę z mozaiką i wannami ceramicznymi, liczne magazyny, w których znajdowały się amfory na wino i luksusowa ceramika stołowa z III w. p.n.e. oraz umocnienia akropolis dawnego Rhizon. Ośrodek prowadził też badania w budowlach z okresu rzymskiego, m.in. w antycznym hotelu, w którym archeolodzy odkryli ozdobne mozaiki. W roku 2010 w Risan uniwersyteccy naukowcy dokonali światowej rangi odkrycia. W jednym z pomieszczeń domu hellenistycznego znaleźli ukryty pod podłogą skarb: ponad 4600 monet z III w. p.n.e. W tym roku odkryto tzw. Dom Aglaosa oraz wspaniale zachowany złoty pierścień hellenistyczny z pięknie grawerowaną gemmą.

Prócz badawczej, Ośrodek prowadzi również działalność popularno-naukową, uczestnicząc w różnych festynach i jarmarkach, jak np. w Pikniku Naukowym Polskiego Radia. Organizuje wystawy nie tylko na Uniwersytecie Warszawskim, ale także za granicą. Dla osób zainteresowanych antykiem jednostka wydaje kwartalnik „Ad Rem” – pismo o popularno-naukowym charakterze.

Ośrodek daje młodym naukowcom możliwość zgłębiania tajników archeologii. Od paru lat funkcjonują Interdyscyplinarne Studia Doktoranckie, dostępne dla wszystkich absolwentów zainteresowanych antykiem oraz najnowszymi metodami badawczymi.

Zakrojona na szeroką skalę działalność jednostki została doceniona. Ośrodek zajmuje pierwsze miejsce w rankingu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wśród humanistycznych jednostek badawczych.