Instytut Studiów Społecznych im. profesora Roberta B. Zajonca

Instytut Studiów Społecznych im. profesora Roberta B. Zajonca Uniwersytetu Warszawskiego został powołany w styczniu 1991 roku w wyniku porozumienia podpisanego rok wcześniej przez władze University of Michigan (USA), ministra edukacji narodowej RP i rektora UW. ISS powołany został jako jednostka badawcza, której zadaniem jest inicjowanie i realizowanie badań podstawowych o charakterze interdyscyplinarnym i porównawczym. Placówka skupia badaczy z obszaru socjologii, psychologii, ekonomii i badań politycznych, współpracuje też z przedstawicielami nauk ścisłych. Istotnym zadaniem ISS jest propagowanie zaawansowanych standardów metodologicznych w zakresie zbierania, archiwizowania i przetwarzania danych społecznych.

Głównymi celami ISS są:

1. obserwacja procesów społecznych, politycznych, ekonomicznych i psychologicznych, zachodzących w społeczeństwach odchodzących od systemu autorytarnego i scentralizowanego, a zmierzających w kierunku demokracji i gospodarki rynkowej;
2. rozwijanie podejścia interdyscyplinarnego w badaniu powyższego procesu;
3. rozwijanie międzynarodowej współpracy badawczej w dziedzinie nauk społecznych poprzez:
   
   • wymianę doświadczeń naukowych pomiędzy badaczami z Polski, Europy Wschodniej, Zachodniej oraz Stanów Zjednoczonych na drodze wzajemnych wizyt, konferencji naukowych, warsztatów i kursów wakacyjnych;
   • wspólne badania prowadzone przez instytuty naukowe z różnych państw;
   • analizę porównawczą różnych perspektyw teoretycznych, rozwijanych w odmiennych społeczno-kulturowych i polityczno-ekonomicznych systemach,
   • tworzenie centralnego banku wymiany informacji w dziedzinie nauk społecznych pomiędzy naukowcami z Europy Wschodniej i innych krajów świata,
   • wypracowanie standardów metod zbierania i przetwarzania danych,
   • zapewnienie najlepszych form podwyższania kwalifikacji studentom i młodym pracownikom naukowym.

Stałe programy badawcze w ISS:

• Polskie Archiwum Danych Społecznych (ADS, www.ads.org.pl) zostało powołane w ramach umowy o wspólnym prowadzeniu programu badawczego w zakresie archiwizacji danych społecznych, zawartej między Uniwersytetem Warszawskim a Instytutem Filozofii i Socjologii PAN. ADS współpracuje z przedstawicielami kilkunastu instytutów nauk społecznych uczelni wyższych i ośrodków badawczych w Polsce. Podstawowym celem ADS jest nabywanie, archiwizowanie i udostępnianie danych oraz dokumentacji z badań społecznych, realizowanych w Polsce i na świecie, a także rozwijanie programów szkoleniowych i informacyjnych w zakresie światowych standardów archiwizacji, udostępniania i analizy danych społecznych. Programy te kierowane są do badaczy, doktorantów i studentów nauk społecznych.
• Polski Generalny Sondaż Społeczny (PGSS) wraz z międzynarodowymi modułami tematycznymi ISSP realizowany jest od 1992 roku. Celem PGSS jest systematyczny pomiar trendów i skutków zmian społecznych zachodzących w Polsce, oparty na reprezentatywnych próbach ogólnopolskich. Problematyka PGSS obejmuje badanie indywidualnych postaw, cenionych wartości, orientacji i zachowań społecznych, jak również pomiar zróżnicowania społeczno-demograficznego, zawodowego, edukacyjnego i ekonomicznego reprezentatywnych grup i warstw społecznych w Polsce. Zintegrowany zbiór danych PGSS z lat 1992-2005 obejmuje 14 941 respondentów oraz blisko 1500 zmiennych. ISS i zespół PGSS są od 1992 roku krajowymi przedstawicielami Międzynarodowego Programu Sondaży Społecznych (ISSP). Ośrodek Badań Socjologicznych ISS udostępnia dokumentację wszystkich badań ISSP zrealizowanych od 1985 roku. Od 1992 roku do PGSS dołączane są różnorodne moduły problemowe z międzynarodowych badań International Social Survey Programme (ISSP), realizowanych obecnie w 40 krajach. Od 1991 roku Instytut jest Narodowym Członkiem Inter-university Consortium for Political and Social Research (ICPSR). Dzięki temu członkostwu standardy archiwizacyjne ICPSR przenoszone są na grunt polski, a badacze współpracujący z ISS uzyskują dostęp do największego światowego zbioru danych społecznych. Od 1995 roku dane PGSS zostały włączone do zbiorów danych rozprowadzanych przez największe archiwum danych społecznych ICPSR.
• Instytut od 1990 roku jest także ośrodkiem koordynującym w Polsce „Światowe Badania nad Wartościami” (World Values Survey). Badania WVS realizowano w Polsce w latach: 1990, 1997 i 2005. Z początkiem 2011 rozpoczęto kolejne prace. Wszystkie na reprezentatywnych próbach ogólnopolskich. Badania prowadzone w ramach tego projektu umożliwiają analizę trendów (także w porównaniach międzykrojowych). Realizowane są one w 83 krajach

Działalność naukowo-badawcza

W ostatnich latach zrealizowano bądź realizuje się szereg dużych, międzynarodowych i krajowych projektów badawczych, wiele z nich w ramach programów ramowych Unii Europejskiej. Wśród ważniejszych wymienić można:

• Women in European Universities - 5 PR, prof. Renata Siemieńska, 2000-2003;
• Co-ordination Action on Human Rights Violations (CAHRV) - 6 PR, dr Lucyna Kirwil;
• General Integration of the Applications of Complexity in Science (GIACS) - 6 PR, prof. Andrzej Nowak;
• Common Complex Collective Phenomena in Statistical Mechanics, Society, Economics and Biology CO3 - 6 PR, prof. Andrzej Nowak;
• GIACS - General Integration of the Applications of Complexity in Science - 7 PR, prof. Andrzej Nowak;
• Lifelong Learning Programme - 7 PR, prof. Renata Siemieńska;
• Work-Care-Synergies: Dissemination of Synthesized FP Results on Work-Care, Family Policy, Female Empowerment, Flexicurity, Social Quality and Cohesion for Efficient Stakeholder and Policy Use - 7 PR, prof. Renata Siemieńska;
• Welfare Innovations at the Local level in favour of Cohesion (WILCO) - 7 PR, prof. Renata Siemieńska;
• Qlectives-Socially Intelligent Systems for Quality - 7 PR, prof. Andrzej Nowak;
• ICTeCollective - Harnessing ICT-enabled collective social behaviour - 7 PR, prof. Andrzej Nowak;
• Action for the science of complex systems and socially intelligent ICT - 7 PR, prof. Andrzej Nowak;
• OCOPOMO-Open Collaboration in Policy Modeling - 7 PR, prof. Andrzej Nowak.

Pracownicy Instytutu realizowali także szereg projektów badawczych finansowanych przez Ministerstwo Nauki (wcześniej KBN). Poniżej kilka przykładowych tematów:

• Psychologiczne korelaty i konsekwencje kontroli procesu jedzenia, prof. Grażyna Wieczorkowska;
• Krytyczna analiza polskich dyskursów o „wschodzie”, dr Tomasz Zarycki;
• Autorytaryzm z perspektywy teorii tożsamości społecznej. Ujęcie zjawiska w kategoriach dynamicznego procesu wewnątrzgrupowego, dr Piotr Radkiewicz;
• Rola pobudzenia fizjologicznego i emocji - w zależności między oglądaniem przemocy na ekranie a zachowaniem agresywnym, dr Lucyna Kirwil;
• Uwarunkowania i strategie budowania zbiorowego i indywidualnego kapitału społecznego w procesie samoorganizacji wybranych społeczności wiejskich. Płeć jako czynnik różnicujący, mgr Ilona Matysiak;
• Mobilność międzynarodowa oraz udział w europejskich projektach współpracy naukowej pracowników akademickich, dr Dominika Walczak;
• Marka dyplomu - wartość rynkowa, percepcja pracodawców (projekt w trakcie realizacji), mgr Magdalena Krawczyk;
• Postrzeganie nadawcy komunikatu perswazyjnego oraz obiektu perswazji - efekty tempa wypowiedzi, mgr Piotr Rycielski.