Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej

Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej jako samodzielna placówka badawcza Uniwersytetu Warszawskiego istnieje pod obecną nazwą od 1990 roku. Jest spadkobiercą przedwojennej działalności archeologicznej wybitnego archeologa i egiptologa prof. Kazimierza Michałowskiego, który w 1959 roku założył Stację Archeologii Śródziemnomorskiej w Kairze. Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej im. Kazimierza Michałowskiego organizuje badania archeologiczne, konserwatorskie i rekonstrukcyjne w północno-wschodniej Afryce, na Bliskim Wschodzie oraz na Cyprze. Wypełniając misję założyciela, Centrum prowadzi badania w miejscach kluczowych dla zrozumienia starożytnej historii i kultury kręgu śródziemnomorskiego. Prace prowadzone są na stanowiskach z różnych epok - od prehistorii po późny antyk i arabskie wczesne średniowiecze. Kierują nimi naukowcy z wielu placówek badawczych w kraju. Centrum koordynuje też udział polskich specjalistów w międzynarodowych akcjach ratowania zabytków, a także zarządza stacją badawczą w Kairze, która to stacja zapewnia bazę naukową i logistyczną dla polskich naukowców pracujących w Egipcie.

Do zadań Centrum należy też dokumentacja znalezisk, publikacja wyników badań (m.in. w roczniku „Polish Archaeology in the Mediterranean”) oraz archiwizacja danych. Centrum współorganizuje konferencję „Polacy nad Nilem” prezentującą rezultaty wykopalisk polskich misji pracujących w Egipcie. Jednostka upowszechnia też efekty swoich prac poprzez wystawy, wykłady i konferencje oraz na bieżąco informuje media o swoich odkryciach za pomocą newslettera „Archeowieści PCMA”.

Pod egidą Centrum działa 28 misji i projektów badawczych w Egipcie, Sudanie, Syrii, Libanie, Kuwejcie i na Cyprze. Są to między innymi:

• Cmentarzysko w Sakkarze (Egipt)

  Na zachód od piramidy Dżosera odkryto cmentarzysko używane od czasów Starego Państwa po okres ptolemejski. Znajdował się tam m.in. grobowiec wezyra Merefnebefa z VI Dynastii zdobiony polichromowanymi reliefami. Bogaty materiał archeologiczny i antropologiczny pozwala na prowadzenie pogłębionych studiów nad populacją stołecznego Memfis na przestrzeni wieków.

• Świątynia Hatszepsut w Deir El-Bahari (Egipt)

  Monumentalny kompleks świątyni królowej Hatszepsut w wyniku prac polskich specjalistów odzyskuje dawny blask. Oprócz badań archeologicznych trwa tam odbudowa pomieszczeń górnego tarasu świątynnego i jego fasady. Używając m.in. oryginalnych bloków kamiennych odbudowano już m.in. Portyk Koronacyjny, Świąteczny Dziedziniec, zespół Kultu Słonecznego i główne sanktuarium.



• Aleksandria okresu rzymskiego (Egipt)

  Teatr, imperialne łaźnie i cysterny, dzielnica mieszkalna, a także rozległy zespół audytoriów, czyli sal wykładowych sławnej aleksandryjskiej akademii (V-VII w. n.e.) to tylko niektóre ze spektakularnych odkryć w Aleksandrii. Obecne prace koncentrują się na dotarciu do budowli z okresu ptolemejskiego i wczesnorzymskiego, ukrytych pod późniejszą zabudową. Jednocześnie prowadzone są prace konserwatorskie, zmierzające do przekształcenia stanowiska w park archeologiczny.

• Wczesne chrześcijaństwo w Starej Dongoli (Sudan)

  Stara Dongola, stolica starożytnego Królestwa Nubii, ma kluczowe znaczenie dla poznania historii wczesnego chrześcijaństwa (VI-XIV w.n.e.). Badania obejmują m.in. kompleksy sakralne, zespół klasztorny i cytadelę, a także zabudowę mieszkalną i cmentarzyska. Prowadzone są badania nad unikalnymi malowidłami ściennymi, a także studia epigraficzne.



• Neolityczna osada w Tell Qaramel (Syria)

  Najstarsze, okrągłe domostwa w Tell Qaramel z IX-VIII tys. p.n.e. budowano z nieregularnych bloków lub pecyn mady. Późniejsze, wznoszone z cegły suszonej, miały już plan prostokąta. Najbardziej intrygującym znaleziskiem są pozostałości obronnych wież z kamienia, pochodzących z tego wczesnego okresu.

• Miasto z czasów Sumerów - Tell Arbid (Syria)

  Tell Arbid to ośrodek miejski z III i II tys. p.n.e w północnej Mezopotamii. Prowadzone są tu badania nad osadnictwem, zwyczajami pogrzebowymi i gospodarką zwierzęcą. W ostatnich latach odsłonięto m.in. świątynię z 1 poł. III tys. p.n.e.

• Oaza na pustyni - Palmyra (Syria)

  Trwające od ponad 50 lat prace w Palmyrze pozwoliły przebadać tzw. Obóz Dioklecjana oraz groby wieżowe i hypogea na zachodniej nekropoli miasta. Badania przyniosły też odkrycie okręgu świątynnego bogini Allat (I w. p.n.e. - III w. n.e.), wspaniałych mozaik, a także zespołu pięciu bazylik pochodzących z V-VI w. n.e.

• Badania w Nea Pafos (Cypr)

  Nea Pafos, stolica Cypru w okresie ptolemejskim i rzymskim to kolejne ważne stanowisko reprezentujące kulturę świata klasycznego. Polska misja odkryła tu m.in. pałac i prywatne rezydencje zdobione podłogami mozaikowymi i ściennymi malowidłami, a także liczne antyczne dzieła sztuki. Prace prowadzone przez ostatnie lata poświęcone były ochronie znalezisk oraz udostępnieniu ich turystom.